2 sierpnia – Światowy Dzień Pamięci o Zagładzie Romów

0
Bundesarchiv, R 165 Bild-244-48 / CC-BY-SA 3.0 / CC BY-SA 3.0 DE (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/deed.en)

W listopadzie 1996 roku w Oświęcimiu odbyła się konferencja „Zagłada-Pamięć-Nadzieja”, zorganizowana z inicjatywy Stowarzyszenia Romów w Polsce. Wtedy po raz pierwszy ogłoszono ustanowienie 2 sierpnia Dniem Pamięci o Zagładzie Romów. 15 lat później, w lipcu 2011 roku, Sejm RP uchwalił 2 sierpnia Dniem Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti. Data została ustalona nieprzypadkowo i związana jest z wydarzeniami sprzed 76 lat – likwidacji cygańskiego obozu rodzinnego w KL Auschwitz II – Birkenau.

Romowie byli trzecią pod względem liczebności, po Żydach i Polakach, grupą znajdującą się w Auschwitz. Prześladowania rozpoczęły się jednak na długo przed powstaniem obozu, a nawet przed dojściem Hitlera do władzy. Już w 1929 roku powstało Centralne Biuro do Zwalczania Cyganów w Niemczech. Kiedy w 1933 roku rządy objęli naziści, sytuacja uległa diametralnemu pogorszeniu, a już 5 lat później – w 1938 roku – pojawiły się pierwsze wzmianki o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii romskiej”, czyli masowym ludobójstwie.
Pierwsi Romowie trafili do KL Auschwitz-Birkenau w 1941 roku, a dwa lata później, w marcu 1943 roku, rozpoczęły się masowe mordy. Na przestrzeni dwóch pierwszych miesięcy zgładzono w komorach gazowych 2700 mężczyzn, kobiet i dzieci. Kulminacja nastąpiła w nocy 2 sierpnia 1944 roku, kiedy na rozkaz Heinricha Himmlera o likwidacji obozu Romów, w kilka godzin śmierć poniosło 2897 z nich. Szacuje się, że w obozie w Auschwitz – Birkenau znajdowało się ok. 23 tys. Romów z całej Europy. Przeżyło tylko 2 tysiące.
Aby przypomnieć o tych tragicznych wydarzeniach i uczcić ofiary Holokaustu co roku 2 sierpnia w całym kraju odbywają się konferencje, warsztaty i koncerty. Epicentrum obchodów jest Muzeum Auschwitz-Birkenau, a głównym organizatorem jest Stowarzyszenie Romów w Polsce. W ramach uroczystości przedstawiciele Romów spotykają się z reprezentantami rządów państw europejskich. Tematyka dotyczy nie tylko wydarzeń z przeszłości, ale też aktualnej sytuacji i problemów, z jakimi na co dzień mierzą się Romowie.