Zbłaźnili się i ośmieszyli!!! Rachwalski, Zeman i Monkiewicz. Nie będzie „Autobusów Brzeskich"

Najpierw zrobili sobie zdjęcia. Potem ogłosili komunikacyjną rewolucję. Zdążyły pojawić się pochwały, polityczne fanfary i niemal gotowa opowieść o wielkim sukcesie Sebastiana Rachwalskiego, Tomasza Zemana i Jacka Monkiewicza. Zabrakło tylko jednego drobiazgu. Autobusów. Cały ten polityczny spektakl oparto bowiem na ustawie, która... nie była jeszcze ustawą. Kiedy prezydent Karol Nawrocki powiedział „weto”, z Autobusów Brzeskich błyskawicznie zeszło powietrze. Nie wyjechał pierwszy autobus, nie sprzedano pierwszego biletu, nie przewieziono pierwszego pasażera. Za to polityczny lans zdążył zrobić pełną trasę. I właśnie dlatego historia, która miała być pomnikiem samorządowej sprawności, coraz bardziej przypomina pomnik politycznego pośpiechu, cwaniactwa i zwyczajnej błazenady.

Zanim przejdziemy do szczegółów tej "komunikacyjnej epopei", warto przypomnieć, kto postanowił ogłosić sukces, zanim pojawiły się autobusy i pieniądze na ich uruchomienie. Pierwszy to radny wojewódzki Tomasz Zeman. Znany między innymi z tego, że w swoim politycznym lansie potrafił już zrobić z remontu około 400 metrów powiatowej drogi „niemal kilometr”. Drugi to radny powiatowy Sebastian Rachwalski. Ten potrafił z kolei protestować w sprawie obwodnicy wtedy, gdy taki protest trudno było uznać za mający realny wpływ na procedurę. Potrafił też dwukrotnie przegrać rywalizację o kierowanie powiatowymi strukturami KO, a później zabiegać o polityczną „trzecią szansę” po wyeliminowaniu dotychczasowego przeciwnika. Do pomocy zaangażowali starostę Jacka Monkiewicza.

Na tym tle Autobusy Brzeskie wyglądają wręcz jak naturalna kontynuacja tej szkoły politycznego marketingu. Najpierw zdjęcia, pochwały i opowieść o wielkim przedsięwzięciu. Dopiero później miało się okazać, czy będą pieniądze i czy w ogóle będzie czym wozić pasażerów. W tej konkurencji rzeczywistość ponownie miała najwyraźniej tylko jedną wadę. Nie nadążała za politycznym lansem.

Plan był naprawdę sprytny

Trzeba uczciwie przyznać jedno. Sam pomysł utworzenia związku powiatowo gminnego nie był pozbawiony sensu. Wręcz przeciwnie. Jeżeli projektowane przepisy weszłyby w życie, taka konstrukcja dawałaby bardzo korzystną pozycję przy ubieganiu się o dopłaty.

Projekt ustawy ustawiał organizatorów transportu w konkretnej kolejności. Związek powiatowo gminny znajdował się w trzeciej grupie. Pojedyncza gmina dopiero w siódmej. To miało szczególne znaczenie w przypadku Autobusów Brzeskich. Nie był to projekt jednej gminy, lecz przedsięwzięcie ponadgminne, tworzone wspólnie przez samorządy w ramach związku powiatowo-gminnego. Dzięki temu już na starcie znajdował się znacznie wyżej w ustawowej kolejce do pieniędzy niż pojedyncze gminy.

Jeszcze korzystniej sytuacja wyglądała w przypadku linii realizujących ustawowe minimum usług transportowych. Dla takich połączeń związek powiatowo gminny mógł znaleźć się nawet w pierwszej grupie pierwszeństwa. Oznaczało to, że Autobusy Brzeskie, przy odpowiednio zaplanowanej siatce połączeń spełniającej ustawowe warunki, mogły przeskoczyć z trzeciej grupy na sam początek kolejki do dofinansowania.

To właśnie dlatego nowa konstrukcja prawna była dla Autobusów Brzeskich tak atrakcyjna. I dlatego późniejsze słowa Sebastiana Rachwalskiego, że związek utworzono między innymi dlatego, iż projektowane przepisy „premiowały właśnie związki powiatowo-gminne”, nabierają szczególnego znaczenia.

Koledzy w regionie, dobry projekt ustawy i miejsce w kolejce

Politycznie układ wyglądał niemal podręcznikowo. Powstaje związek. Nowe przepisy mają premiować właśnie takie związki. Samorządowcy przygotowują się odpowiednio wcześnie. Gdy ustawa zacznie obowiązywać, można wystartować z bardzo dobrej pozycji po pieniądze. Na poziomie województwa władzę sprawuje Koalicja Obywatelska. Marszałkiem jest Szymon Ogłaza. Wicemarszałkiem Robert Węgrzyn (ten od „gejów i lesbijek”). Ten ostatni jest jednocześnie szefem wojewódzkich struktur KO. W powiecie brzeskim projekt politycznie firmują ludzie tego samego środowiska. Można więc było odnieść wrażenie, że wszystkie elementy układanki znalazły się na swoich miejscach. Pozostało właściwie tylko jedno. Ustawa musiała stać się prawem. I właśnie tego drobiazgu zabrakło.

Najpierw sukces, później ustawa

W polityce istnieje pokusa, żeby sukces ogłaszać odpowiednio wcześnie. Najlepiej zanim zrobi to ktoś inny. Tutaj jednak najwyraźniej przesadzono z wyprzedzeniem. Rachwalski i Zeman nie wytrzymali. Trudniej podejrzewać o nadmierną dynamikę Jacka Monkiewicza, który po swoich głośnych pijackich występach na brzeskim SOR jest już politykiem zdecydowanie mniej dynamicznym. Cała trójka zdążyła jednak zapozować do zdjęć i rozpocząć świętowanie sukcesu, zanim było wiadomo, czy prawny i finansowy fundament Autobusów Brzeskich w ogóle zacznie obowiązywać.

Mieszkańcom przedstawiano już konkretną wizję. Skoordynowana sieć połączeń. Rozkłady dostosowane do pracy i szkół. Autobusy do miejscowości pozbawionych komunikacji. Wspólny bilet. Integracja z koleją. Aplikacja mobilna. Zakup biletu przez internet. Brzmiało to nie jak luźna koncepcja, lecz jak zapowiedź systemu stojącego niemal na przystanku z włączonym silnikiem. 

Sam Rachwalski pisał, że samorządy „przeszły całą procedurę”, a następnie stwierdzał: „Byliśmy gotowi do startu”. Tyle że nie byli. Bo finansowy fundament całej konstrukcji zależał od ustawy, która nie weszła w życie. Można przygotować statut. Można powołać związek. Można wybrać jego władze. Można opracować dokumenty. Można nawet opowiadać mieszkańcom, jak będzie wyglądała przyszła komunikacja. Nie można jednak traktować projektu ustawy tak, jakby był obowiązującym prawem. I tu był błąd, a nawet wielbłąd (jak mawia klasyk) Rachwalskiego i Zemana. Zaczęli się lansować i ogłaszać sukces, gdy ustawa czekała jeszcze na podpis prezydenta, a więc nie była obowiązującym prawem. Ten pośpiech wygląda tym bardziej kuriozalnie, że właśnie od wejścia nowych przepisów w życie miało zależeć finansowanie całego przedsięwzięcia.

Zdjęcia zrobione, sukces ogłoszony

Lipiec. Do prezydenckiego weta pozostało jeszcze kilka tygodni. Ustawa, od której miało zależeć finansowanie całego przedsięwzięcia, nie była jeszcze obowiązującym prawem. Nie przeszkadzało to jednak w rozpoczęciu politycznej celebracji. Były wspólne zdjęcia Sebastiana Rachwalskiego, Tomasza Zemana i Jacka Monkiewicza na oficjalnej stronie Starostwa Powiatowego. Była opowieść o Autobusach Brzeskich przedstawiana mieszkańcom jak zapowiedź niemal gotowej komunikacyjnej rewolucji.

Polityczne ordery zaczęto więc przypinać, zanim było wiadomo, czy będzie za co je wręczać. Do chóru zachwytów dołączył także lokalny biuletyn składany (bo nie redagowany…) przez brata Rachalskiego,  Łukasza. Opublikował materiał przedstawiający przedsięwzięcie w bardzo korzystnym świetle, wręcz w ekstatycznym zachwycie. Czytelnik mógł odnieść wrażenie, że komunikacyjny sukces właściwie już się dokonał. 

I właśnie tutaj lipcowe fotografie zaczynają nabierać zupełnie innego znaczenia. Bo jeśli kilka tygodni później brak podpisu pod ustawą wystarczył, aby cały projekt zawiesić, to czym właściwie chwalono się w lipcu? Gotową komunikacją dla mieszkańców czy polityczną wizją opartą na założeniu, że dalszy proces legislacyjny pójdzie dokładnie tak, jak oczekiwano?

Najpierw były zdjęcia i pochwały. Potem miały przyjść pieniądze i autobusy. Nie przyszły. W tej historii na czas dojechał właściwie tylko polityczny lans. Cały zamysł Rachwalskiego i Zeman stał się wręcz śmieszny a oni zostali politycznymi „błaznami” wcześniej ogłoszonego w internecie „sukcesu”, którego w realnym świecie nigdy nie było.

I nagle: weto

19 sierpnia przyszło zderzenie z rzeczywistością. Prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisania ustawy. I nagle cały komunikacyjny ekspres trzech muszkieterów zatrzymał się, zanim zdążył wyjechać z zajezdni. Na profilu Sebastiana Rachwalskiego pojawił się komunikat: „Prezydenckie weto blokuje Autobusy Brzeskie. Nowa komunikacja w powiecie nie wystartuje”. Dalej było jeszcze ciekawiej. 

„Bez ustawy nie ma jednak zapewnionego finansowania przewozów, dlatego działalność Autobusów Brzeskich zostaje zawieszona”. To już nie komentarz krytyków przedsięwzięcia. To komunikat samego Rachwalskiego. I właśnie tutaj wcześniejszy polityczny triumfalizm zaczyna wyglądać groteskowo.

Skoro bez tej ustawy nie było zapewnionego finansowania i właśnie dlatego projekt trzeba było zawiesić, to znów należy zapytać, czym właściwie chwalono się wcześniej? Rachwalski w swoim szerokim poście nie odpowiada na to pytanie.

Radny Waldemar Kwiatkowski: to były plany pisane palcem po wodzie

Po prezydenckim wecie grodkowski radny Waldemar Kwiatkowski nie zostawił na tej narracji suchej nitki. Napisał do Rachwalskiego, że plany były „pisane palcem po wodzie”, ponieważ opierały się na ustawie, której jeszcze nie było. Porównał to do wróżenia z fusów i przepowiadania przyszłości ze szklanej kuli.

Zwrócił też uwagę na rzecz znacznie poważniejszą. Inne samorządy organizują transport już na podstawie obowiązujących przepisów i korzystają z dostępnych źródeł finansowania. Wymienił między innymi Lewin Brzeski, Niemodlin, Otmuchów, Ziębice i Kamiennik.

Rachwalski odpowiedział, że „żałosne” jest krytykowanie wszystkiego, co nie jest tworem wyobraźni Kwiatkowskiego.  Problem w tym, że po wecie to nie wyobraźnia Kwiatkowskiego zatrzymała Autobusy Brzeskie. Zatrzymał je brak rozwiązania finansowego, na którym oparto cały plan.

Najbardziej pośpieszyli się z przypinaniem orderów

Nie ma nic złego w przygotowywaniu samorządu do zmian prawa. Dobry samorząd powinien śledzić projekty ustaw i być gotowy na korzystne rozwiązania. Problem zaczyna się wtedy, gdy przygotowania sprzedaje się mieszkańcom jak własny polityczny sukces.

A tutaj zrobiono jeszcze więcej. Zanim nowy system przewiózł pierwszego pasażera, polityczny kapitał próbowano już inkasować. To tak jakby Rachwalski za produkowane przez swojąfirmę kanapki pobierał opłatę przed ich dostarczeniem… Chociaż znając „możliwości” radnego Sebastiana jest to możliwe …

Sebastian Rachwalski miał być twarzą nowego rozwiązania. Zeman wspierał projekt z poziomu województwa. Monkiewicz firmował go jako starosta. Powstała opowieść o ludziach, którzy zobaczyli przyszłość wcześniej niż inni i przygotowali powiat na komunikacyjną rewolucję. Tyle że przyszłość nie nadeszła. Przynajmniej nie w wersji, którą zakładali.

Cwaniactwo czy polityczna krótkowzroczność?

Najbardziej interesujące pytanie brzmi jednak inaczej. Czy mieliśmy do czynienia z politycznym sprytem, czy z polityczną naiwnością?

Jeżeli trzej działacze wiedzieli, że kluczowe finansowanie zależy od ustawy, która nie zakończyła procesu legislacyjnego, powinni mówić mieszkańcom jasno: przygotowujemy projekt, ale jego uruchomienie zależy od wejścia nowych przepisów.

Jeżeli natomiast byli przekonani, że podpis prezydenta jest tylko formalnością, tym gorzej świadczy to o politycznej ocenie sytuacji. W obu wariantach finał jest podobny.

Najpierw zbudowano polityczną scenografię sukcesu. Potem ustawiono na niej głównych bohaterów. Zrobiono zdjęcia. Opowiedziano mieszkańcom o wielkiej zmianie.

A na końcu okazało się, że brakuje jednej rzeczy. Najważniejszej. Zabrakło realnego sukcesu…

Autobusy zostały na papierze, polityczny lans pojechał pierwszy

Największa ironia tej historii polega na tym, że sama idea Autobusów Brzeskich nadal może być dobra. Związek istnieje. Dokumentacja, jeśli faktycznie została stworzona, może zostać wykorzystana. Jeżeli pojawi się stabilne finansowanie, wspólny transport kilku gmin może mieć sens.

Tego nikt rozsądny nie musi negować. Ale właśnie dlatego polityczna otoczka całej sprawy wygląda dziś tak źle. Można było spokojnie przygotować projekt. Można było poczekać na zakończenie procesu legislacyjnego. Można było zapewnić finansowanie. Można było uruchomić pierwsze linie. A dopiero potem otwierać szampana.

Wybrano odwrotną kolejność. Najpierw polityczny lans, potem próba dowiezienia rzeczywistości do przygotowanej wcześniej narracji. Rzeczywistość jednak wysiadła na wcześniejszym przystanku. I tak zamiast komunikacyjnego sukcesu mamy trzy polityczne ordery przypięte przed bitwą, Autobusy Brzeskie zawieszone przed pierwszym kursem oraz ostatnie już pytanie, które po tej kompromitacji będzie wracało jeszcze długo.

Czy samorządowcy budowali transport dla mieszkańców, czy może trochę za wcześnie zaczęli budować na nim własny polityczny wizerunek?

fot. brzeg-powiat.pl