3 maja obchodzimy jedno z najważniejszych polskich świąt państwowych. Święto Narodowe Trzeciego Maja przypomina o uchwaleniu Konstytucji z 1791 roku, dokumencie, który stał się symbolem walki o nowoczesne państwo, suwerenność i narodową godność. To także jedno z najstarszych polskich świąt narodowych, przez lata zakazywane, wypierane i brutalnie tłumione, ale nigdy niewymazane z pamięci Polaków.

Święto Narodowe Trzeciego Maja

Święto Narodowe Trzeciego Maja upamiętnia uchwalenie Konstytucji 3 maja w 1791 roku przez Sejm Czteroletni. Była to pierwsza nowoczesna konstytucja w Europie i druga na świecie, po konstytucji Stanów Zjednoczonych.

Dokument miał ratować osłabioną Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Wprowadzał reformy ustrojowe, ograniczał wady dawnego systemu politycznego, wzmacniał władzę państwową i znosił część mechanizmów, które przez lata paraliżowały funkcjonowanie kraju.

Konstytucja obowiązywała krótko, ale jej znaczenie okazało się ogromne. Stała się symbolem nadziei na odnowę państwa, odpowiedzialności za wspólnotę i dążeń do niepodległości. Po rozbiorach przez pokolenia przypominała Polakom o utraconej suwerenności.

Najstarsze polskie święto narodowe

Rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja zaczęto świętować bardzo szybko. Już w 1792 roku odbyły się pierwsze obchody. Po utracie niepodległości pamięć o konstytucji była jednak dla zaborców niewygodna. Publiczne świętowanie było zakazywane, a Polacy, którzy mimo to obchodzili rocznicę, narażali się na represje.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Święto Konstytucji 3 Maja zostało oficjalnie ustanowione przez Sejm Ustawodawczy w 1919 roku. Było jednym z najważniejszych świąt II Rzeczypospolitej.

Święto zakazane w PRL

Po II wojnie światowej władze komunistyczne początkowo pozwalały na obchody, ale szybko uznały je za zagrożenie. Święto 3 maja kojarzyło się z niepodległością, suwerennością i tradycją państwową, a więc z wartościami niewygodnymi dla systemu podporządkowanego Związkowi Sowieckiemu.

Już w 1946 roku w wielu miastach doszło do antykomunistycznych demonstracji. Szczególnie dramatyczny przebieg miały wydarzenia w Krakowie, gdzie uczestników patriotycznego pochodu brutalnie rozpędzono.

W 1951 roku święto zostało oficjalnie zniesione. Mimo to Polacy nadal pamiętali o 3 maja. Wywieszano flagi, malowano patriotyczne hasła, uczestniczono w nabożeństwach, które często kończyły się odśpiewaniem pieśni „Boże, coś Polskę” lub „Roty”.

Powrót w czasach opozycji

W latach 70. i 80. obchody 3 maja stały się ważnym elementem działalności opozycji demokratycznej. Kwiaty składano pod pomnikami, organizowano msze i manifestacje. Często kończyło się to interwencją milicji i zatrzymaniami.

Szczególnie burzliwy przebieg miały obchody w 1982 roku, już w czasie stanu wojennego. W Warszawie po mszy w katedrze tłumy wyszły na plac Zamkowy z biało-czerwonymi flagami. Manifestację zaatakowały oddziały ZOMO, użyto armatek wodnych i gazu łzawiącego. Podobne protesty odbywały się także w innych miastach.

Dopiero po przemianach ustrojowych święto wróciło do kalendarza państwowego. Sejm przywrócił je ustawą z 6 kwietnia 1990 roku.

Współczesne obchody

Dziś 3 maja jest dniem wolnym od pracy i jednym z najważniejszych świąt państwowych. W całym kraju odbywają się uroczystości patriotyczne, msze za ojczyznę, koncerty, rekonstrukcje historyczne, spotkania, wystawy i wydarzenia edukacyjne.

To święto ma wymiar państwowy, ale także lokalny i rodzinny. W wielu miastach organizowane są pikniki, marsze z flagami i spacery historyczne. To okazja, by przypomnieć, że wolność i suwerenność nie są dane raz na zawsze.

Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski

3 maja Kościół katolicki obchodzi również uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Nawiązuje ona do ślubów lwowskich króla Jana Kazimierza z 1656 roku, kiedy monarcha oddał kraj pod opiekę Matki Bożej.

Po odzyskaniu niepodległości Episkopat Polski zwrócił się do Stolicy Apostolskiej o ustanowienie tego święta właśnie 3 maja, aby podkreślić związek religijnej tradycji z narodową pamięcią o Konstytucji.

Warto jednak przypomnieć, że 3 maja nie jest świętem nakazanym. Oznacza to, że wierni nie mają obowiązku uczestniczenia tego dnia we mszy świętej, choć wielu traktuje udział w nabożeństwie jako część patriotycznego świętowania.