Dwie propozycje, dwa różne podejścia i jedno nowe rondo w Brzegu. Przy skrzyżowaniu ulic Chocimskiej i Poprzecznej trwa spór o nazwę. Z jednej strony inicjatywa Sybiraków poparta ponad 600 podpisami mieszkańców, z drugiej propozycja dyrektora muzeum Dariusza Byczkowskiego bez społecznego zaplecza. Ostateczna decyzja będzie należała do radnych.

Wraz z budową nowego ronda w Brzegu pojawiło się pytanie, które w takich sytuacjach zawsze budzi emocje. Jak nazwać miejsce, które na lata wpisze się w przestrzeń miasta. Do Rady Miejskiej trafiły dwie propozycje. Każda z nich odwołuje się do historii, ale w zupełnie inny sposób.
Pierwsza to inicjatywa Koła Terenowego Związku Sybiraków w Brzegu. Organizacja złożyła formalną petycję o nadanie nazwy „Rondo im. Zesłańców Sybiru”. Wniosek nie jest symboliczny. Za inicjatywą stoją konkretne liczby i środowisko. Do petycji dołączono listy poparcia z ponad 600 podpisami mieszkańców. Dodatkowo projekt został oficjalnie poparty przez Zarząd Główny Związku Sybiraków w Warszawie.
W uzasadnieniu podkreślono, że zesłania na Sybir to jeden z najbardziej tragicznych rozdziałów polskiej historii. „Tysiące obywateli, całe rodziny, dzieci i osoby starsze zostały wywiezione w głąb Związku Sowieckiego, gdzie czekały na nich głód, choroby i śmierć” – wskazują autorzy petycji.
Nie jest to historia odległa i anonimowa. W Brzegu i powiecie brzeskim żyło około 200 osób, które doświadczyły zesłań lub były ich potomkami. Środowisko Sybiraków przez lata działało aktywnie, organizując spotkania, uroczystości i współpracując ze szkołami, aby przekazywać tę historię młodszym pokoleniom.
Zdaniem wnioskodawców nadanie takiej nazwy byłoby wyrazem pamięci i wdzięczności, ale też czytelnym sygnałem dla przyszłych pokoleń. To forma przypomnienia o losach ludzi, którzy często przez lata nie mogli o swoich doświadczeniach mówić otwarcie.

Druga propozycja została złożona przez dyrektora Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, Dariusza Byczkowskiego. W piśmie skierowanym do przewodniczącego Rady Miejskiej zaproponował nadanie rondu imienia podporucznika Ezechiela Łosia, cichociemnego, żołnierza Armii Krajowej i mieszkańca Brzegu.
To postać bez wątpienia zasłużona. Ezechiel Łoś był żołnierzem Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych, przeszedł szkolenie w Wielkiej Brytanii, brał udział w działaniach dywersyjnych w okupowanej Polsce, a następnie został aresztowany przez sowieckie służby. Trafił do więzienia na Łubiance, a później do łagru. Po ucieczce i powrocie do kraju osiadł w Brzegu, gdzie pracował jako księgowy.
Jego życiorys to gotowy scenariusz na film wojenny. Walka, konspiracja, represje i powrót do życia w powojennej rzeczywistości.
Różnica między obiema propozycjami jest jednak wyraźna. Wniosek dyrektora muzeum ma charakter indywidualny i nie został poparty podpisami mieszkańców. W przeciwieństwie do inicjatywy Sybiraków, nie stoi za nim zorganizowane środowisko ani społeczna akcja poparcia.
W sprawie pojawiła się także opinia burmistrz, która będzie jednym z elementów analizowanych przez radnych. W swoim stanowisku wskazała, że najlepszym wyjściem byłoby nadanie nazwy rondu w drodze konkursu lub po przeprowadzeniu konsultacji społecznych z mieszkańcami Brzegu. Oznaczałoby to odejście od wyboru między dwiema obecnymi propozycjami i oddanie decyzji bezpośrednio mieszkańcom. Ostatecznie jednak to Rada Miejska zdecyduje, czy przyjąć jedną z przedstawionych inicjatyw, czy skorzystać z tej propozycji.
W tle tej sprawy pojawia się szersze pytanie. Czy ważniejsze jest upamiętnienie konkretnej osoby, nawet o wyjątkowym życiorysie, czy symboliczne uhonorowanie całej grupy, która doświadczyła tragedii zapisanej w historii Polski.

Dla części mieszkańców odpowiedź wydaje się oczywista. Wskazują na skalę poparcia i znaczenie zbiorowej pamięci. Inni mogą uznać, że indywidualne biografie bohaterów również zasługują na swoje miejsce w przestrzeni miasta.
Jedno jest pewne. Decyzja radnych nie będzie jedynie formalnością. To wybór, który pokaże, w jaki sposób Brzeg chce opowiadać swoją historię.

Propozycja Sybiraków

Propozycja dyrektora Byczkowskiego