Dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za 2025 rok pokazują wyraźną zmianę w podejściu do opieki nad dziećmi. Coraz więcej ojców korzysta z zasiłku macierzyńskiego, szczególnie w ramach urlopu rodzicielskiego. To efekt zmian w prawie pracy oraz wdrożenia unijnych rozwiązań work life balance, które mają zachęcać do bardziej równego podziału obowiązków rodzinnych.

Z roku na rok rośnie liczba ojców, którzy decydują się na korzystanie z zasiłku macierzyńskiego. Jak wynika z danych ZUS, w 2025 roku mężczyźni stanowili już 33,4 procent wszystkich osób pobierających to świadczenie. Na Opolszczyźnie odsetek ten był jeszcze wyższy i wyniósł 34 procent. Największy wzrost widoczny jest w przypadku urlopu rodzicielskiego.

W skali kraju w 2024 roku ojcowie stanowili 12,3 procent osób pobierających zasiłek macierzyński z tytułu urlopu rodzicielskiego. Rok później było to już 16,7 procent. Oznacza to wzrost o ponad 4 punkty procentowe, który nastąpił mimo spadającej liczby urodzeń. Zdaniem ZUS potwierdza to rosnącą aktywność ojców w korzystaniu z przysługujących im uprawnień.

Prawo do urlopu ojcowskiego jest samodzielnym i niezależnym uprawnieniem ojca. Nie jest ono powiązane z prawami matki dziecka i nie może zostać na nią przeniesione. Z urlopu ojcowskiego mogą korzystać również ojcowie adopcyjni. Urlop ten przysługuje w wymiarze do dwóch tygodni i może być wykorzystany jednorazowo albo w dwóch częściach po jednym tygodniu. Warunkiem jest to, aby został on wykorzystany do ukończenia przez dziecko dwunastego miesiąca życia, a w przypadku adopcji w ciągu dwunastu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu.

Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 procent podstawy wymiaru. Wniosek o urlop należy złożyć u pracodawcy co najmniej siedem dni przed jego rozpoczęciem. Jeżeli termin ten nie zostanie dotrzymany, pracodawca ma prawo nie uwzględnić wniosku.

Znacznie większe zmiany dotyczą urlopu rodzicielskiego. Od 26 kwietnia 2023 roku jego wymiar został wydłużony w wyniku nowelizacji Kodeksu pracy. Obecnie wynosi on do 41 tygodni w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka oraz do 43 tygodni przy porodzie mnogim. Rodzice dzieci posiadających zaświadczenie „za życiem” mogą korzystać z jeszcze dłuższego urlopu, sięgającego nawet 65 lub 67 tygodni.

Kluczową nowością jest dziewięciotygodniowa część urlopu rodzicielskiego, która przysługuje każdemu z rodziców indywidualnie. Tego uprawnienia nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Jeśli nie zostanie wykorzystane, przepada. Rozwiązanie to ma realnie zachęcać ojców do aktywnego udziału w opiece nad dzieckiem.

Zasiłek macierzyński za te dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego wynosi 70 procent podstawy wymiaru. Istnieje jednak możliwość uzyskania wyższej stawki. Jeżeli matka dziecka w ciągu 21 dni od porodu złoży wniosek o wypłatę zasiłku za cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, wysokość świadczenia wynosi 81,5 procent podstawy.

Wniosek o urlop rodzicielski należy złożyć najpóźniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Urlop ten może być wykorzystany jednorazowo albo podzielony maksymalnie na pięć części. Ostatnia część może przypadać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy sześć lat.

Zdaniem ZUS dane za 2025 rok jasno pokazują, że rozwiązania wynikające z dyrektywy work life balance przynoszą realne efekty. Stopniowo zmienia się model opieki nad dziećmi, a ojcowie coraz częściej decydują się na aktywne korzystanie z urlopów rodzicielskich.