Grodkowianin czy nie? Historyczka podważa informacje o kompozytorze, któremu miasto stawia pomnik

Grodków rozpoczął przebudowę skweru przy Rynku, na którym ma stanąć pomnik Sylviusa Leopolda Weissa. Urząd Miejski przedstawia barokowego kompozytora jako artystę, który według wielu źródeł urodził się w Grodkowie. Tyle że miejscowa historyczka Wanda Cebulka kwestionuje tę informację. Jej zdaniem Weiss przyszedł na świat w Godkowie na Dolnym Śląsku. W liście otwartym do burmistrza Miłosza Kroka domaga się wskazania dokumentów potwierdzających informacje podane przez urząd. Sprawa jest o tyle interesująca, że gmina przygotowała już projekt, otrzymała ponad 1,28 mln zł dofinansowania i rozpoczęła prace. Czy wcześniej ktoś sprawdził, skąd rzeczywiście pochodził kompozytor?

Wszystko zaczęło się od informacji opublikowanej przez Urząd Miejski 26 października, w dniu rozpoczęcia prac na skwerze. Gmina przedstawiła zakres inwestycji i przybliżyła mieszkańcom postać Sylviusa Leopolda Weissa, jednego z najwybitniejszych lutnistów i kompozytorów epoki baroku. W krótkiej biografii napisano, że artysta urodził się w 1687 roku, a według wielu źródeł miejscem jego urodzenia był Grodków, znany wówczas jako Grottkau. Na tę informację zareagowała Wanda Cebulka, historyczka od lat zajmująca się dziejami Grodkowa i okolic. Cztery dni później skierowała do burmistrza Miłosza Kroka obszerne pismo, które określiła również jako list otwarty do władz miasta.

Grodków czy Godków? Historyczka żąda wskazania źródeł

Wanda Cebulka uważa, że miejscem urodzenia Weissa nie był Grodków, lecz Godków, obecnie niewielka wieś w gminie Kostomłoty, w powiecie średzkim na Dolnym Śląsku. W swoim piśmie wskazuje, że miejscowość ta występowała dawniej pod nazwami Godechandorpf i Guckelhausen. Twierdzi, że jej ustalenia opierają się na źródłach historycznych. Historyczka kwestionuje również podany przez urząd rok urodzenia kompozytora. Powołuje się na symboliczny nagrobek Weissa na starym cmentarzu w Dreźnie, gdzie widnieje rok 1686, a nie 1687. Ma też zastrzeżenia do przedstawionej przez gminę biografii artysty, szczególnie informacji o jego związkach z rodziną Sobieskich i dworem Augusta II Mocnego. Najwięcej uwagi poświęca jednak źródłom, na które powołuje się urząd. W oficjalnej informacji napisano, że Weiss urodził się w Grodkowie „według wielu źródeł”. Cebulka chce wiedzieć, jakie konkretnie dokumenty potwierdzają to stwierdzenie. Pyta o źródła archiwalne dotyczące daty i miejsca urodzenia kompozytora oraz jego późniejszej działalności. Domaga się również wyjaśnienia, czy urząd korzystał z dokumentów pochodzących z epoki, czy z późniejszych opracowań.

- „Uważam i wielu historyków jest tego samego zdania, że podawanie takiej informacji publicznie gdziekolwiek, a w tym przypadku w poście na Facebooku, przez tak poważną państwową instytucję jaką jest Urząd Miasta, wiąże się z rzetelnością i wiarygodnością, opartą jedynie na faktycznych archiwalnych źródłach historycznych” - pisze Wanda Cebulka.

Historyczka podkreśla, że od wielu lat zajmuje się historią Grodkowa. Jak zaznacza, w znanych jej opracowaniach dotyczących dziejów miasta nie spotkała się wcześniej z postacią Weissa. Nie oznacza to jeszcze, że kompozytor na pewno nie urodził się w Grodkowie. W dostępnych opracowaniach biograficznych miasto rzeczywiście jest wymieniane jako jedno z prawdopodobnych miejsc jego urodzenia. Polska Biblioteka Muzyczna wskazuje Grottkau, czyli dzisiejszy Grodków, podając jednocześnie, że artysta mógł urodzić się w 1686 lub 1687 roku. Niemiecka Deutsche Biographie wymienia natomiast Grottkau albo Breslau, czyli Grodków lub Wrocław. Sprawa nie jest więc jednoznaczna. Tym bardziej interesujące jest, na jakich dokumentach oparto informacje wykorzystane przez grodkowski urząd.

Pomnik jest częścią inwestycji finansowanej z unijnych pieniędzy

Wątpliwości Wandy Cebulki pojawiły się już po rozpoczęciu przebudowy skweru. Tymczasem decyzja o upamiętnieniu Weissa musiała zapaść znacznie wcześniej, podczas przygotowywania projektu. Zgodnie z opisem zamówienia inwestycja obejmuje budowę pomnika upamiętniającego twórczość kompozytora, rozbiórkę istniejącego kiosku oraz montaż elementów małej architektury. Na skwerze mają pojawić się ławki, kosze, pergole, trejaże, słup ogłoszeniowy i tablica informacyjna. Zaplanowano także wymianę nawierzchni istniejących alejek, wytyczenie nowej ścieżki w miejscu obecnego wydeptu oraz uporządkowanie zieleni. Przewidziano wycinkę części drzew i krzewów oraz wykonanie nowych nasadzeń.

Projekt „Zagospodarowanie skweru przy ul. Rynek w Grodkowie” otrzymał dofinansowanie w ramach programu Fundusze Europejskie dla Opolskiego 2021–2027, Działanie 10.02 „Rewitalizacja na obszarach miejskich”. Według informacji gminy całkowita wartość przedsięwzięcia wynosi 1 356 850,34 zł, a przyznane dofinansowanie 1 289 007,81 zł. Z tej kwoty 1 153 322,78 zł pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a 135 685,03 zł z budżetu państwa. Umowę o dofinansowanie podpisano 28 maja 2026 roku. I właśnie na tym etapie pojawia się pytanie, czy przed przygotowaniem projektu ktoś w urzędzie sprawdził biografię kompozytora. Czy gmina konsultowała wybór tej postaci z historykami lub muzykologami? Czy dysponuje dokumentami potwierdzającymi jego pochodzenie z Grodkowa? A może oparto się na dostępnych publikacjach, w których miejsce urodzenia Weissa wskazywane jest jedynie jako prawdopodobne? Nie wiadomo również, jak uzasadniono wybór kompozytora we wniosku o dofinansowanie.

W opisie zamówienia mowa jest o pomniku upamiętniającym twórczość Sylviusa Leopolda Weissa. Nie zapisano tam, że był on grodkowianinem. To istotna różnica, ponieważ miasto może przecież upamiętnić wybitnego artystę niezależnie od miejsca jego urodzenia. Jeżeli jednak pochodzenie Weissa z Grodkowa przedstawiono we wniosku jako argument uzasadniający wybór tej postaci, warto ustalić, na jakich źródłach oparto takie stwierdzenie.

Czy wątpliwości historyczne mogą mieć znaczenie dla dofinansowania?

Sam spór o miejsce urodzenia kompozytora nie oznacza, że gminie grozi utrata przyznanych pieniędzy. Inwestycja dotyczy zagospodarowania całego skweru, a pomnik jest tylko jednym z jej elementów. Znaczenie może mieć natomiast to, co zapisano we wniosku o dofinansowanie i jakie warunki określono w umowie. Bez znajomości tych dokumentów nie sposób ocenić, czy ewentualne nieścisłości historyczne mogłyby mieć wpływ na rozliczenie projektu. Na razie ważniejsze wydaje się jednak inne pytanie. Skoro gmina zdecydowała się postawić pomnik konkretnej postaci, czy przed podjęciem tej decyzji sprawdziła jej związki z Grodkowem?

Wanda Cebulka czeka teraz na odpowiedź burmistrza Miłosza Kroka. Chce przede wszystkim poznać źródła historyczne, na których urząd oparł informacje o kompozytorze. Gdy otrzyma odpowiedź, wrócimy do sprawy i przedstawimy wyjaśnienia władz Grodkowa.

fot. domena publiczna

Pełna treść listu Wandy Cebulki

Urząd Miejski w Grodkowie

Pan Burmistrz Miłosz Krok

Wniosek o udzielenie informacji.

Zwracam się z wnioskiem, w oparciu o art. 2 ustawy o informacji publicznej, do Burmistrza Miasta Grodkowa, o udzielenie mi odpowiedzi na poszczególne pytania w związku z publikowanymi na stronie Urzędu Miasta w Grodkowie a ostatnio opublikowanej dnia 26 10 2026 roku, o remoncie skweru w Rynku i ujętej tam krótkiej informacji na temat postaci Sylviusa Leopolda Weissa. Podają Państwo w tej publikacji, powołując się na źródła, jego datę urodzenia rok 1687, miejsce urodzenia miasto Grodków oraz przedstawiają Państwo jego krótką biografię.

Uważam i wielu historyków jest tego samego zdania, że podawanie takiej informacji publicznie gdziekolwiek a w tym przypadku w poście na Facebooku, przez tak poważną państwową instytucję jaką jest Urząd Miasta, wiąże się z rzetelnością i wiarygodnością, opartą jedynie na faktycznych archiwalnych źródłach historycznych.

W związku z moimi wątpliwościami jak i innych historyków oraz pasjonatów historii co do zgodności historycznej i wiarygodności w Państwa publikacji jak i ich potwierdzenie, że informacje zamieszczone w poście pochodzą „z wielu źródeł”. Proszę więc doprecyzować słowa „wielu źródeł” i wskazać te źródła podając, czy te informacje historyczne zawarte w poście pochodzą ze źródła materialnego archiwalnego historycznego?, jako źródła, pierwotne lub wtórne?, źródła pisane narracyjne czy może normatywne, lub epistolograficzne ?, czy może są to źródła ikonograficzne ? Proszę więc odpowiedzieć na moje poszczególne pytania wskazując swoje rzetelne wiarygodne źródła Waszych informacji.

Moje pytania:

1. Na jakie źródła archiwalne powołuje się Urząd Miasta w Grodkowie, publikując informacje o dacie urodzenia Sylviusa Leopolda Weissa w roku 1687.

2. Na podstawie jakich źródłach archiwalnych Urząd Miasta w Grodkowie stwierdził, że miejscem urodzenia Sylviusa Leopolda Weissa jest Grodków.

3. Na jakie źródła archiwalne powołuje się Urząd Miasta w Grodkowie publikując krótką biografię.

a). Na jakiej podstawie stwierdzono, że był jednym z najwybitniejszych lutnistów i kompozytorów baroku. b). Skąd wiadomo i na jakie źródła archiwalne powołuje się Urząd Miasta w Grodkowie, twierdząc, że Sylvius Leopold Weiss cyt. „był muzykiem Aleksandra Sobieskiego, syna króla Polski Jana III Sobieskiego”.

c). Skąd również informacja, że Sylvius Leopold Weiss był związany z królem Polski, Augustem II Mocnym, cyt. „związał się z drezdeńskim dworem Augusta II Mocnego, króla Polski”.

Uzasadnienie.

Na podstawie źródła ikonograficznego, istniejący symboliczny pomnik / nagrobek Sylviusa Leopolda Weissa na starym cmentarzu w Dreźnie, informuje nas o jego dacie urodzenia w roku 1686 a Państwo podają rok 1687.

Na podstawie źródła pierwotnego normatywnego można stwierdzić jednoznacznie, że miejscem urodzenia Sylviusa Leopolda Weissa jest Godechandorpf bei Breslau, przemianowany mniej więcej w czasie urodzenia Wiessa na Guckelhausen a dziś występuje ta miejscowość pod spolszczoną nazwą Godków nie Grodków. Usytuowana jest od wieków w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, w gminie Kostomłoty. Jednak według informacji Urzędu Miasta w Grodkowie, podano, że cyt. „według wielu źródeł (S. L. Weiss) urodził się w Grodkowie znanym wówczas jako Grottkau”. I to ma być dowód / źródło, że Weiss urodził się w Grodkowie bo Grodków dawnej nazywał się Grottkau ?

Na podstawie źródeł normatywnych Sylvius Leopold Weiss mieszkał wraz z rodziną we Wrocławiu. A na podstawie źródeł epistolograficznych został tam zauważony przez hrabiego i księcia elektora Karla III Filipa Wittelsbacha (1661-1742), właściciela zamku oławskiego. Karol III był spokrewniony z panującym wówczas biskupem wrocławskim Franzem Ludwigiem (1664-1732), który był jego bratem, jak również skoligacony z Piastami. Następnie zamek przeszedł w ręce księcia królewicza Jakuba Ludwika Sobieskiego (1667-1737) jako wiano, poprzez małżeństwo (1691) z siostrą Karla III Filipa, z hrabiną Hedwig Elizabeth Amelie. Hrabia Karl III wraz ze swoim wówczas szwagrem księciem oławskim Jakubem, nie Aleksandrem sprowadzili z Wrocławia S. L. Weissa do Oławy, ponieważ hrabia Karl III posiadał tu swoją własną orkiestrę. Skąd więc stwierdzenie Państwa, że Weiss cyt. „był muzykiem Aleksandra Sobieskiego” (1677-1714), który według źródeł epistolograficznych przebywał praktycznie cały czas od śmierci ojca (1696) w Rzymie, ze swoją matką królową wdową Marią Kazimierą zwaną „Marysieńką” (1641-1716), która po śmierci męża była zmuszona opuścić Warszawę wraz z dziećmi.

Na podstawie źródeł również epistolograficznych S. L. Weiss jako muzyk przyjechał do Rzymu, na zaproszenie Marii Kazimiery i przebywał tam przez pewien okres. Był zatrudniony jako muzyk w orkiestrze, w prywatnym teatrze Marii Kazimiery, stworzonym przez nią dla ubogich muzyków. Jednak ok. 1714 roku Weiss musiał opuścić Rzym i na krótki czas zatrzymał się na zamku księcia Karla III Filipa Wittelsbacha już elektora Palatynatu Reńskiego w Mannheim i został tam zatrudniony jako muzyk. Poprzez koligacje rodzinne Wittelsbachów z rodem Wettynów a przede wszystkim protekcji Karla III Filipa Wittelsbacha, S. L. Weiss jako muzyk i nauczyciel został zatrudniony w prywatnej drezdeńskiej orkiestrze dworskiej, w rezydencji rodowej księcia elektora Saksonii Friedricha Augusta I Wettyna w Dreźnie.

Skąd więc opis stwierdzenie, że Sylvius Leopold Weiss był związany cyt. „z drezdeńskim dworem Augusta II Mocnego, króla Polski”. Jak to zrozumieć ? Czy król obojga narodów Polski i wielki książę litewski (1697-1706 i 1709-1733) jako August II Mocny występował również jako król na ziemi saksońskiej na dworze drezdeńskim? Nie! Czy Drezno było wówczas stolicą Polski ? Nie. Czy S. L. Weiss przebywał w Warszawie na dworze króla Polski Augusta II (Mocnego) Sasa. Nie!

Może i w tym przypadku warto zajrzeć do źródeł historycznych nawet wtórnych.

Książę Friedrich August I Wettyn urodzony w 1670 r. w Dreźnie pochodził z rodziny protestanckiej (luterańskiej). W roku 1694 został władcą, elektorem saksońskim w Dreźnie i pełnił tę funkcję nieprzerwanie aż do śmierci w 1733. W roku 1697 został wybrany przez szlachtę polską na króla obojga narodów (1697-1706 i 1709-1733). Zostając królem Polski musiał przejść na katolicyzm i otrzymał wówczas polskie miano, August II (Mocny) Sas. W Polsce w Warszawie bywał rzadko i nie zbyt interesował się Polską. Nigdy nie zrezygnował z bycia księciem elektorem Saksonii, Friedrichem Augustem I. Będąc królem Polski Augustem II, był równocześnie w Dreźnie nadal księciem elektem Friedrichem Augustem I Wettynem i luteraninem. Do śmierci pełnił tam również funkcję zwierzchnika kościoła luterańskiego w Saksonii. Więc reasumując, w Dreźnie Friedrich August I Wettyn był Friedrichem Augustem I Wettynem księciem Saksonii a w Warszawie królem Polski, Augustem II (Mocnym) Sasem.

Jestem historykiem z wykształcenia i od wielu lat zajmuję się historią miasta Grodków. Korzystam jednak jedynie z informacji ze źródeł pierwotnych i wtórnych pisanych XVIII, XIX i XX - wieku. Są to informacje wiarygodne, pisane przez historyków. W publikacjach tychże wielokrotnie wymieniani i wspominani są tam obywatele miasta Grottkau i okolicznych wsi, żyjących na przestrzeni wieków, jako osoby wyjątkowe zasługujące na pamięć. Jednak pomimo wymienianych tam wielu osób, m. in. muzyków, nigdy nie spotkałam się z postacią lutnisty kompozytora Sylviusa Leopolda Weissa.

Już wielu historyków próbujących napisać biografię Sylviusa Leopolda Weissa, zderza się z brakiem wiarygodnych rzetelnych źródeł pierwotnych, ponieważ na jego temat istnieją jedynie szczątkowe informacje z przewagą źródeł epistolograficznych.

Przeglądając wszelkie wpisy na stronach internetowych, nie trafiłam na opis postaci Sylviusa Leopolda Weissa jako opracowanej pracy naukowej, popartej przypisami i odnośnikami do źródeł pierwotnych. Natomiast istnieje wiele wpisów na temat S. L. Weissa, jednak większość tych autorów udzielających się na stronach internetowych to pasjonaci lub bajkopisarze, którzy na podstawie własnej wyobraźni tworzą, ubarwiając opisy nie potwierdzone i nie poparte żadnymi źródłami pierwotnymi. Najczęściej też są to informacje powielane albo spisane z innej strony z własną interpretacją. Dlaczego tak się dzieje? Bo każdy tam może pisać co chce, bez wyjątków. Wiadomo jest, i to potwierdzają również Google, że opisy na ich stronach internetowych nie są i nigdy nie były wiarygodnymi źródłami informacji.

W związku z tymi rozbieżnościami historycznymi zwracam się raz jeszcze do Urzędu Miasta w Grodkowie o udzielenie mi odpowiedzi na poszczególne kolejno zadane pytania wyżej (na każde z nich osobno), podającą informacje o ich rzetelnych źródłach historycznych, na które powołują się Państwo.

Niniejsze pismo wniosek o udzielenie odpowiedzi na wyżej wymienione pytania, proszę traktować też jako list otwarty skierowany do władz miasta Grodkowa, które zobligowane są do podawania obiektywnych prawd i faktów w oparciu o rzetelne i wiarygodne źródła hist.

Z poważaniem

mgr hist. Wanda Cebulka