108 lat temu Polska odzyskała niepodległość. Dziś obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości

Dziś, w środę, 11 listopada, obchodzimy 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Po 123 latach zaborów nasz kraj powrócił na mapę Europy. Za symboliczną datę tego wydarzenia przyjęto 11 listopada 1918 roku. Na własne państwo Polacy czekali jednak przez pokolenia, a jego odbudowa trwała jeszcze długo po zakończeniu I wojny światowej. 

11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu zwierzchnictwo nad polskim wojskiem. Tego samego dnia podpisano rozejm w Compiègne, kończący działania wojenne na froncie zachodnim I wojny światowej. Klęska Niemiec i rozpad Austro-Węgier otworzyły Polakom drogę do odbudowy własnego państwa.

Droga do niepodległości

Podczas I wojny światowej sprawa polska ponownie pojawiła się w europejskiej polityce. Niemcy i Austro-Węgry w listopadzie 1916 roku zapowiedziały utworzenie Królestwa Polskiego na ziemiach odebranych Rosji. Rok później powołano Radę Regencyjną, która miała sprawować władzę w przyszłym państwie. O polską niepodległość zabiegano również na Zachodzie. Roman Dmowski kierował Komitetem Narodowym Polskim, uznawanym przez państwa ententy za reprezentację polskich interesów. W styczniu 1918 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson przedstawił program pokojowy, którego trzynasty punkt przewidywał utworzenie niepodległego państwa polskiego. Jesienią 1918 roku sytuacja zmieniała się niemal z dnia na dzień. Już 7 października Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski. W różnych częściach kraju zaczęły powstawać lokalne ośrodki władzy. Miesiąc później, 7 listopada, w Lublinie utworzono Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

10 listopada do Warszawy przyjechał Józef Piłsudski, zwolniony z więzienia w Magdeburgu. Następnego dnia powierzono mu dowództwo nad polskim wojskiem. 14 listopada Rada Regencyjna rozwiązała się, przekazując mu pozostałą władzę. Trzeba było jeszcze zorganizować administrację, stworzyć armię i połączyć ziemie, które przez ponad sto lat znajdowały się pod panowaniem trzech zaborców. W styczniu 1919 roku odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego. Niepodległa Polska wciąż musiała walczyć o swoje granice.

Dlaczego świętujemy 11 listopada?

Choć odzyskiwanie niepodległości trwało wiele miesięcy, za datę odrodzenia państwa przyjęto 11 listopada. Zdecydowały o tym przede wszystkim wydarzenia związane z przejęciem dowództwa wojskowego przez Józefa Piłsudskiego oraz zakończeniem I wojny światowej. Pierwsze uroczyste obchody rocznicy odbyły się 14 listopada 1920 roku. Piłsudski otrzymał wówczas buławę marszałkowską. W następnych latach odzyskanie niepodległości upamiętniano głównie podczas uroczystości wojskowych. Na ustanowienie święta państwowego trzeba było jednak poczekać do 23 kwietnia 1937 roku. Wtedy Sejm przyjął odpowiednią ustawę. Przed wybuchem II wojny światowej oficjalne obchody zorganizowano zaledwie dwa razy, w 1937 i 1938 roku. Podczas niemieckiej okupacji publiczne świętowanie było zakazane. Polacy nie zapomnieli jednak o tej rocznicy. W konspiracji organizowano akcje przypominające o odzyskaniu niepodległości. Na murach pojawiały się patriotyczne napisy, rozwieszano ulotki i biało-czerwone flagi.

Komunistyczne władze zniosły święto

Po wojnie 11 listopada zniknął z oficjalnego kalendarza świąt państwowych. W 1945 roku komunistyczne władze ustanowiły Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN. Przez kolejne dziesięciolecia rocznicę odzyskania niepodległości upamiętniały przede wszystkim środowiska niepodległościowe i opozycyjne. Organizowane przez nie uroczystości często spotykały się z reakcją władz, a ich uczestnicy byli narażeni na represje. Sytuacja zmieniła się dopiero pod koniec lat 80. Ustawą z 15 lutego 1989 roku przywrócono Narodowe Święto Niepodległości. Stało się to jeszcze przed czerwcowymi wyborami, które zapoczątkowały zasadnicze przemiany polityczne w Polsce.

Od 1989 roku 11 listopada ponownie jest świętem państwowym i dniem wolnym od pracy.