23 sierpnia. Dzień pamięci o ofiarach dwóch wielkich tragedii w historii świata

23 sierpnia przypadają dwa ważne międzynarodowe dni pamięci. Pierwszy przypomina o milionach ofiar nazizmu i stalinizmu oraz tragicznych konsekwencjach paktu Ribbentrop Mołotow. Drugi poświęcony jest ofiarom handlu niewolnikami i osobom, które walczyły o jego zniesienie. Oba święta przypominają o wydarzeniach, które zmieniły historię świata i do dziś pozostają przestrogą przed łamaniem podstawowych praw człowieka.

Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu

23 sierpnia obchodzony jest Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu, znany także jako Międzynarodowy Dzień Czarnej Wstążki. Data nie została wybrana przypadkowo. Tego dnia w 1939 roku w Moskwie podpisano pakt Ribbentrop Mołotow.

Porozumienie zawarte między III Rzeszą a Związkiem Sowieckim oficjalnie było układem o nieagresji. Towarzyszył mu jednak tajny protokół, w którym oba totalitarne państwa podzieliły między siebie strefy wpływów w Europie Środkowej i Wschodniej. Dotyczył on także ziem II Rzeczypospolitej.

Kilka dni później, 1 września 1939 roku, Niemcy zaatakowały Polskę. 17 września od wschodu wkroczyła Armia Czerwona. Rozpoczął się jeden z najbardziej tragicznych okresów w historii naszego kraju i całej Europy.

Europejski Dzień Pamięci przypomina o ofiarach obu totalitaryzmów. Miliony ludzi zginęły w wyniku egzekucji, deportacji, głodu, pracy przymusowej, prześladowań oraz działalności niemieckich obozów koncentracyjnych i sowieckiego systemu łagrów.

Święto ma również przypominać, jak łatwo państwo pozbawione demokratycznych mechanizmów może zwrócić się przeciw własnym obywatelom. Pamięć o zbrodniach XX wieku ma więc nie tylko wymiar historyczny. Jest także ostrzeżeniem przed pogardą dla ludzkiego życia, wolności i godności.

Jednym z symboli obchodów stała się czarna wstążka. Nawiązuje ona do demonstracji organizowanych przez emigrantów z państw podporządkowanych Związkowi Sowieckiemu. W latach 80. XX wieku właśnie 23 sierpnia odbywały się akcje przypominające światu o konsekwencjach porozumienia Hitlera i Stalina.

Współcześnie dzień ten jest okazją do oddania hołdu wszystkim ludziom, którzy padli ofiarą nazizmu, stalinizmu oraz innych systemów totalitarnych.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Handlu Niewolnikami i jego Zniesieniu

Drugim świętem obchodzonym 23 sierpnia jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Handlu Niewolnikami i jego Zniesieniu. Został ustanowiony z inicjatywy UNESCO.

Data nawiązuje do wydarzeń z nocy z 22 na 23 sierpnia 1791 roku w Saint Domingue, francuskiej kolonii znajdującej się na terenie dzisiejszego Haiti. Wybuchło tam powstanie niewolników, które zapoczątkowało wieloletnią walkę przeciw systemowi niewolnictwa.

Rewolucja haitańska trwała kilkanaście lat. Jej konsekwencją było nie tylko zniesienie niewolnictwa na wyspie, ale także powstanie niepodległego Haiti. Państwo ogłosiło niepodległość 1 stycznia 1804 roku.

Handel ludźmi z Afryki przez stulecia był jednym z najbardziej brutalnych elementów historii kolonializmu. Miliony osób zostały siłą zabrane ze swoich domów, przewiezione przez Atlantyk i sprzedane do pracy na plantacjach, w kopalniach oraz gospodarstwach.

23 sierpnia jest dniem pamięci o tych ludziach, ale także o osobach, które sprzeciwiały się niewolnictwu i walczyły o jego zniesienie.

Historia niewolnictwa nie jest jednak wyłącznie zamkniętym rozdziałem przeszłości. Także współcześnie na świecie występują zjawiska określane jako nowoczesne niewolnictwo. Należą do nich między innymi handel ludźmi, praca przymusowa, wykorzystywanie seksualne, przymusowe małżeństwa oraz niewola za długi.

Problem ten dotyczy również Europy. Ofiarami handlarzy ludźmi mogą być osoby zmuszane do pracy, prostytucji, żebractwa lub działalności przestępczej.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Handlu Niewolnikami i jego Zniesieniu ma więc podwójny wymiar. Przypomina o jednym z najciemniejszych rozdziałów historii, a jednocześnie zwraca uwagę na współczesne formy wykorzystywania człowieka przez człowieka.