343 lata temu Sobieski rozbił Turków pod Wiedniem. Co jeszcze obchodzimy 12 września?

12 września w Polsce obchodzone jest Święto Wojsk Lądowych. Data nie jest przypadkowa. Tego dnia w 1683 roku wojska sprzymierzone pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego rozbiły armię Imperium Osmańskiego oblegającą Wiedeń. Wiktoria wiedeńska przeszła do historii jako jedno z największych zwycięstw polskiego oręża i jedna z najważniejszych bitew XVII-wiecznej Europy. Dziś przypadają również Światowy Dzień Pierwszej Pomocy, Dzień Brukarza oraz Dzień Narodów Zjednoczonych dla Współpracy Południe-Południe.

Święto Wojsk Lądowych. Data prowadzi pod Wiedeń

Święto Wojsk Lądowych nawiązuje bezpośrednio do wydarzeń z 12 września 1683 roku. Tego dnia rozegrała się bitwa, która zakończyła oblężenie Wiednia przez armię Imperium Osmańskiego. Wszystko zaczęło się znacznie wcześniej. Turcja przygotowywała się do wojny z Austrią już w 1682 roku. Latem następnego roku ogromna armia osmańska ruszyła przez Węgry w kierunku Austrii. Dowództwo nad nią objął wielki wezyr Kara Mustafa. Wojska austriackie, znacznie słabsze liczebnie, wycofywały się, a 14 lipca rozpoczęło się oblężenie Wiednia.Sytuacja stolicy Austrii stawała się coraz trudniejsza. Do Jana III Sobieskiego przybył austriacki poseł z prośbą o szybką pomoc. Polski król był związany zawartym 1 kwietnia 1683 roku przymierzem z Austrią, które przewidywało wzajemną pomoc w przypadku agresji. Sobieski zdecydował się ruszyć na odsiecz.

Sobieski rusza z Krakowa

16 lipca król wydał hetmanom koronnym rozkazy ściągnięcia wojsk pod Kraków. Nie było czasu do stracenia. 2 sierpnia Sobieski wyruszył z około 27 tys. żołnierzy wojsk koronnych. W jego armii znajdowało się 25 chorągwi husarii. Nie czekał na spóźniające się wojska litewskie. Trasa prowadziła przez Śląsk, Morawy i Czechy. Marsz musiał być szybki, bo obrońcy Wiednia nie mogli czekać w nieskończoność. 3 września pod Tulln nad Dunajem spotkały się wojska, które miały wspólnie uderzyć na armię osmańską. Byli tam Polacy, Austriacy i Niemcy. Łącznie siły sprzymierzonych liczyły około 67 tys. żołnierzy, w tym 31 tys. jazdy. Dowództwo nad całością objął Jan III Sobieski. Przyjęto również przygotowany przez niego plan operacji.

Przed armią wciąż pozostawała trudna droga.

Wojska austriacko-niemieckie miały nacierać wzdłuż prawego brzegu Dunaju i wiązać jak największą część sił tureckich. Polacy ruszyli inną trasą. Sobieski poprowadził ich przez bezdroża Lasu Wiedeńskiego. Nie był to zwykły przemarsz. Przez las trzeba było przeprowadzić tysiące ludzi i koni, a nawet 26 armat, które wcześniej rozebrano na części. Przeprawa przez podwiedeńskie wzgórza trwała dwa dni. Ten kierunek miał ogromną zaletę. Turcy nie spodziewali się, że właśnie stamtąd nadejdzie główne uderzenie.

12 września 1683 roku

Bitwa rozpoczęła się rankiem. Wojska niemieckie i austriackie walczyły na lewym skrzydle, w rejonie wzgórz Kahlenberg i Leopoldsberg. Polacy w tym czasie mozolnie wychodzili z Lasu Wiedeńskiego. Teren nie sprzyjał kawalerii. Trzeba było pokonywać wzgórza, zarośla, winnice, rowy i luźną zabudowę. Dopiero późnym popołudniem wojska Sobieskiego znalazły się na skraju lasu. Przed nimi rozciągała się dolina i tureckie obozowiska. Ugrupowanie polskiej husarii miało prawie sześć kilometrów szerokości, a przeciwnik początkowo go nie widział. Zanim król rzucił kawalerię do głównego ataku, chciał wiedzieć, czy teren nadaje się do szarży.

Na rozpoznanie wysłał chorągiew husarską dowodzoną przez porucznika Zygmunta Zbierzchowskiego. Jej zadaniem było sprawdzenie, czy przed polskimi oddziałami nie ma rowów, wilczych dołów lub innych przeszkód, które mogłyby zatrzymać ciężką jazdę. Husarze przejechali między tureckimi stanowiskami, wywołując zamieszanie. Kara Mustafa, sądząc, że to początek właściwego ataku, skierował przeciwko nim swoją kawalerię. Turcy znaleźli się w zasięgu polskich armat. Sobieski wiedział już, że może uderzyć.

O godz. 18 ruszyła husaria

Około godz. 18 rozpoczął się generalny szturm. Do szarży ruszyły pułki husarii hetmanów Stanisława Jabłonowskiego i Mikołaja Sieniawskiego, oddziały dowodzone bezpośrednio przez Jana III Sobieskiego oraz jazda niemiecka. Był to moment, który przeszedł do historii. Polska jazda runęła na tureckie pozycje. Impet uderzenia sprawił, że kolejne oddziały osmańskie zaczęły się załamywać. Uciekała konnica tatarska, żołnierze z tureckich obozów i janczarzy uczestniczący w oblężeniu Wiednia. Z pola bitwy uchodził również Kara Mustafa. Według materiału źródłowego Sobieski osobiście poprowadził do ataku 20 tys. jazdy. Turecka kawaleria próbowała zatrzymać szarżę, ale nie zdołała przełamać nacierających wojsk. Kara Mustafa zdołał ujść z życiem, jednak jego armia poniosła klęskę.

Wiedeń został ocalony

Cała bitwa trwała około 12 godzin. Większość tego czasu zajęły walki i przygotowanie decydującego natarcia. Sama szarża, która przesądziła o wyniku bitwy, trwała około pół godziny. Zwycięstwo Jana III Sobieskiego miało znaczenie znacznie większe niż samo przerwanie oblężenia austriackiej stolicy. Klęska pod Wiedniem była dla Imperium Osmańskiego poważnym ciosem i zmieniła sytuację militarną w tej części Europy.

343 lata później właśnie 12 września obchodzimy Święto Wojsk Lądowych.

Wojska lądowe przeznaczone są przede wszystkim do prowadzenia działań na lądzie. Ich zadania nie ograniczają się jednak do czasu wojny. W okresie pokoju mogą uczestniczyć w reagowaniu kryzysowym, usuwaniu skutków klęsk żywiołowych i katastrof oraz w misjach pokojowych i działaniach humanitarnych.

Światowy Dzień Pierwszej Pomocy. Pierwsze minuty są najważniejsze

12 września 2026 roku przypada również Światowy Dzień Pierwszej Pomocy. Nie ma on jednej, stałej daty. Obchodzony jest w drugą sobotę września, a ustanowiony został w 2000 roku z inicjatywy Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża. Chodzi przede wszystkim o to, żebyśmy wiedzieli, co zrobić, gdy ktoś obok nagle potrzebuje pomocy. Szczególną wagę przykłada się do edukacji młodych ludzi, żeby podstawowe zasady postępowania w razie wypadku poznawali możliwie wcześnie. Bo zanim przyjedzie karetka, często wszystko zależy od przypadkowych świadków. Może chodzić o nagłe zatrzymanie krążenia, ale też o wypadek drogowy, złamanie, oparzenie czy zwykłe zasłabnięcie. W najbardziej dramatycznych przypadkach kilka pierwszych minut może decydować o życiu człowieka. Szybka reakcja przy nagłym zatrzymaniu krążenia znacząco zwiększa szanse poszkodowanego na przeżycie.

Problem w tym, że wiedza zdobyta kiedyś na kursie czy szkoleniu z czasem ucieka. Kiedy pojawia się prawdziwe zagrożenie, dochodzi jeszcze stres. Dlatego podstawy pierwszej pomocy dobrze jest co jakiś czas sobie przypomnieć. W Polsce udzielenie pomocy osobie znajdującej się w sytuacji zagrożenia jest również obowiązkiem wynikającym z prawa. Najważniejsze pozostaje jednak to, żeby w takiej chwili nie odwrócić głowy i nie uznać, że na pewno zrobi to ktoś inny.

Dzień Brukarza. O ich pracy przypominamy sobie, gdy chodnik zaczyna się zapadać 

12 września swoje święto obchodzą również brukarze. Dzień Brukarza został zainaugurowany w 2017 roku. Jego pomysłodawcom chodziło o zwrócenie uwagi na zawód wymagający doświadczenia, cierpliwości, dokładności i sporego wysiłku fizycznego. Efekty tej pracy mamy pod nogami właściwie każdego dnia. Chodniki, place, parkingi, ścieżki, podjazdy czy przydomowe tarasy są tak zwyczajnym elementem otoczenia, że zazwyczaj nie zastanawiamy się, kto je wykonał. Jeśli wszystko jest równe i dobrze ułożone, przechodzimy dalej. O brukarzu przypominamy sobie zazwyczaj dopiero wtedy, kiedy kostka zaczyna się zapadać, chodnik robi się nierówny albo po większym deszczu w jednym miejscu stoi woda. Samo układanie kostki to najbardziej widoczna część pracy. Wcześniej trzeba przygotować podłoże tak, aby wykonana nawierzchnia wytrzymała kolejne lata użytkowania. 12 września jest więc okazja, żeby przez chwilę zauważyć ludzi wykonujących tę pracę. Dzień Brukarza ma też integrować samo środowisko zawodowe.

Dzień Współpracy Południe-Południe. Co kryje się za tą nazwą?

Najmniej znanym z dzisiejszych świąt jest zapewne Dzień Narodów Zjednoczonych dla Współpracy Południe-Południe. Nazwa brzmi urzędowo. W praktyce chodzi o współpracę państw rozwijających się, określanych wspólnie mianem Globalnego Południa. Kraje te dzielą się rozwiązaniami, doświadczeniem, wiedzą i technologiami, które same wcześniej wypracowały. Dlaczego akurat 12 września? Data nawiązuje do przyjętego w 1978 roku Buenos Aires Plan of Action. Dokument wyznaczył kierunek współpracy, w której kraje rozwijające się miały w większym stopniu korzystać z własnych doświadczeń i dzielić się nimi między sobą. Dzień został później ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 58/220. Nie chodzi przy tym o tradycyjny model pomocy: bogate państwo daje, biedniejsze przyjmuje. Tutaj kraje mają wymieniać się tym, co same potrafią i czego już się nauczyły. Same też ustalają, w jakich dziedzinach chcą ze sobą współpracować.

Jest jeszcze jeden wariant, tzw. współpraca trójstronna. Wtedy do państw Globalnego Południa dołącza kraj rozwinięty lub organizacja międzynarodowa, zapewniając środki, wiedzę techniczną albo inne potrzebne wsparcie. Inicjatywa ma jednak pozostać po stronie państw, których projekt bezpośrednio dotyczy.

Takie partnerstwa dotyczą dziś bardzo konkretnych problemów: zmian klimatu, bezpieczeństwa żywnościowego, zadłużenia czy dostępu do technologii cyfrowych. Rozwiązanie, które sprawdziło się w jednym państwie o podobnym klimacie, poziomie rozwoju czy problemach gospodarczych, może być łatwiejsze do zastosowania w innym niż model przeniesiony bezpośrednio z bogatszej części świata.