14 września. Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym

Zmęczenie, którego nie likwiduje wolny weekend. Coraz mniejsza chęć do pracy, rozdrażnienie, problemy ze snem i poczucie, że obowiązki, które kiedyś nie sprawiały większego problemu, zaczynają przygniatać. 14 września obchodzimy Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym. To dobry moment, żeby przypomnieć, że wypalenie nie jest zwykłym „nie chce mi się”.

Pomysł ustanowienia tego dnia pojawił się przy kampanii społecznej „Wypalenie Zawodowe na Celowniku”, zorganizowanej przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców. Święto przypada co roku 14 września. Samo pojęcie wypalenia zawodowego jest znacznie starsze. Pojawiło się w amerykańskiej literaturze psychologicznej w połowie lat 70. XX wieku. Psychiatra Herbert J. Freudenberger użył określenia „wypalenie” do opisania stanu wyczerpania spowodowanego nadmierną liczbą zadań.

Wypalenie może dotknąć ludzi w różnym wieku i wykonujących różne zawody. Szczególnie narażone są osoby, których praca wymaga stałego i intensywnego kontaktu z innymi ludźmi, m.in. nauczyciele, lekarze, pielęgniarki, policjanci czy pracownicy społeczni.

Wypalenie zawodowe nie jest chorobą

Wokół wypalenia zawodowego narosło pewne nieporozumienie. Światowa Organizacja Zdrowia nie uznaje go za chorobę. W klasyfikacji ICD-11 opisuje je jako syndrom będący skutkiem przewlekłego stresu w miejscu pracy, z którym nie udało się skutecznie sobie poradzić.

Charakterystyczne są trzy elementy: wyczerpanie, coraz większy dystans do pracy i związany z nią cynizm oraz spadek poczucia własnej skuteczności zawodowej.

Wypalenie nie musi od razu oznaczać całkowitej niechęci do pracy. Sygnałem mogą być problemy ze snem, rozdrażnienie, trudności z koncentracją, bóle głowy czy dolegliwości żołądkowe. Z czasem znika wcześniejsze zaangażowanie, a codzienne obowiązki zaczynają coraz bardziej ciążyć. Niepokoić powinno też chroniczne zmęczenie, którego nie usuwa nawet wolny weekend czy kilkudniowy odpoczynek.

Kiedy zaciera się granica między pracą a życiem

Problem stał się szczególnie widoczny w czasie pandemii COVID-19. Gwałtowne przejście na pracę zdalną sprawiło, że dla wielu osób granica między czasem zawodowym i prywatnym praktycznie zniknęła. Dom stał się biurem, a komputer służbowy był zawsze pod ręką.

Długotrwały stres, nadmiar obowiązków i brak czasu na regenerację mogą prowadzić do psychicznego, emocjonalnego i fizycznego wyczerpania. Szczególnie wtedy, gdy taki stan trwa tygodniami lub miesiącami.

Walka z wypaleniem nie może sprowadzać się do rady: „odpocznij”. Znaczenie mają organizacja pracy, relacje z przełożonymi, liczba obowiązków i możliwość powiedzenia wprost, że coś przestaje działać. Pracodawca może zareagować wcześniej, zanim przemęczenie przerodzi się w trwałe zniechęcenie. Czasem potrzebna jest zmiana organizacji pracy, czasem rozmowa i zwyczajne wysłuchanie pracownika. Pomóc może sen, ruch, odpoczynek od telefonu i komputera czy rozmowa z bliskimi. Jeśli źródłem problemu są warunki pracy, potrzebna może być też rozmowa z przełożonym.

Jeśli myśl „nie mam już siły iść do tej pracy” pojawia się właściwie codziennie, nie należy jej lekceważyć. Zwłaszcza gdy nawet wolny weekend czy urlop nie przynoszą wyraźnej poprawy.