29 września. Dziś święto kawy. I nie tylko...

Dla wielu poranek bez niej właściwie się nie zaczyna. Czarna, z mlekiem, z ekspresu, kawiarki albo po prostu zalana w kubku. 29 września obchodzimy Dzień Kawy i właśnie temu świętu poświęcamy dziś najwięcej miejsca. Ale we wtorek, 29 września 2026 roku, swoje święto mają również kurierzy i przewoźnicy. To także Światowy Dzień Serca, Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania, Dzień Hipochondryka oraz Międzynarodowy Dzień Świadomości o Stratach i Marnotrawstwie Żywności.

Dzień Kawy

Espresso wypite w biegu, duży kubek przy biurku, cappuccino w kawiarni albo zwykła „sypana”. Sposobów na kawę jest mnóstwo, a 29 września ma ona swoje święto. Z datami związanymi z Dniem Kawy jest zresztą trochę zamieszania. W różnych krajach narodowe dni kawy obchodzone są w różnych terminach i wiele z nich przypada właśnie 29 września lub w jego pobliżu. Oficjalny Międzynarodowy Dzień Kawy ustanowiony przez Międzynarodową Organizację Kawy przypada natomiast 1 października. Po raz pierwszy obchodzono go w tej formule w 2015 roku podczas Expo w Mediolanie.

Sama kawa ma oczywiście historię znacznie dłuższą niż jej święto. Jej początki prowadzą do Etiopii i, jak to często bywa z tak odległą historią, mieszają się z legendami. Najbardziej znana opowiada o pasterzu Kaldim, który miał zauważyć niezwykłe pobudzenie swoich kóz po zjedzeniu owoców kawowca. Inna wersja podobną historię przypisuje sufickiemu szejkowi. Pewniejsze jest to, że ziarna trafiły do Jemenu, gdzie rozwinął się sposób ich prażenia i przygotowywania napoju. Z czasem kawa rozprzestrzeniła się po świecie arabskim.

Nie wszędzie od razu ją pokochano. W 1511 roku picia kawy zakazano w Mekce, a później podobny zakaz pojawił się w Kairze. Niewiele to jednak pomogło. W 1554 roku otwarto kawiarnię w Stambule, a kawa stawała się coraz bardziej popularna. Kawiarnie były przy tym miejscami spotkań i dyskusji, co nie zawsze podobało się ówczesnym władzom. Do Europy kawa dotarła w XVI wieku, ale na prawdziwą karierę musiała jeszcze trochę poczekać. W 1650 roku kawiarnię otwarto w Oksfordzie, dwa lata później w Londynie. Później podobne lokale pojawiały się w kolejnych europejskich miastach.

Na ziemie polskie kawa dotarła pod koniec XVII wieku. Początkowo nie zrobiła furory. Jan Andrzej Morsztyn zdecydowanie nie należał do jej wielbicieli i w jednym ze swoich utworów nazwał ją wręcz „brzydką trucizną”. Innego zdania był Jan III Sobieski, który należał do miłośników nowego napoju.

Kawa zaczęła zdobywać większą popularność na przełomie XVII i XVIII wieku. Najpierw moda pojawiła się w Gdańsku, gdzie działały pierwsze kawiarnie nazywane kafehausami, później dotarła do innych miast. Z czasem przestała być napojem zarezerwowanym dla elit. Zmieniały się również sposoby jej picia. Początkowo podawano ją bez dodatków, na wzór wschodni. Później pojawiły się mleko, śmietanka, cukier, a nawet sól. Mocna kawa ze śmietanką była określana jako kawa „po polsku”, słabszą nazywano „niemiecką” albo „śląską”. Kawiarnie szybko stały się częścią miejskiego życia. W 1822 roku w Warszawie działały już 122 takie lokale, a w 1844 roku było ich 180. W Krakowie w połowie XIX wieku naliczono 55 kawiarni.

Jeszcze pod koniec XIX wieku kawę sprzedawano przede wszystkim w postaci surowych ziaren, które trzeba było samemu palić w domu. Zmiana przyszła w 1882 roku, gdy firma „Pluton” Tadeusza Tarasiewicza zaczęła oferować kawę paloną we własnej palarni. Później przyszły wojna i czasy PRL, kiedy prawdziwa kawa znów stała się towarem trudniej dostępnym. Wracały domowe zamienniki, między innymi kawa z palonych żołędzi. Z tamtych czasów został też charakterystyczny sposób podawania kawy w szklance. Dziś problemem nie jest brak kawy, ale raczej wybór sposobu jej przygotowania. Espresso, cappuccino, latte, przelew, kawiarka, cold brew, a dla wielu nadal po prostu dwie łyżeczki do kubka i wrzątek. Każdy ma swoją kawę.

Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania

29 września obchodzimy również Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania. Data nie jest przypadkowa. To dzień urodzin Janiny Porazińskiej, autorki książek dla dzieci. Święto ustanowiła w 2001 roku Polska Izba Książki. Najczęściej obchodzą je szkoły, przedszkola i biblioteki. Tego dnia dzieciom czytają nauczyciele, rodzice, bibliotekarze, a czasami zaproszeni goście.

Światowy Dzień Serca

Znacznie poważniejszy charakter ma Światowy Dzień Serca. Obchodzony jest 29 września, a jego celem jest zwracanie uwagi na choroby układu sercowo-naczyniowego i przypominanie o profilaktyce. Światowe obchody rozpoczęły się w 2000 roku. Początkowo święto przypadało w ostatnią niedzielę września, natomiast od 2012 roku ma stałą datę: 29 września.

Dzień Kuriera i Przewoźnika

Kurier z paczką pod drzwiami to dziś zwyczajny widok, ale 29 września przedstawiciele tej branży mają własne święto. Dzień Kuriera i Przewoźnika obchodzony jest w Polsce od 2004 roku z inicjatywy przedsiębiorstw kurierskich. Data wiąże się ze św. Gabrielem, uznawanym między innymi za patrona kurierów, doręczycieli, pocztowców i pracowników łączności.

Dzień Hipochondryka

29 września wypada także Dzień Hipochondryka. Nazwa może brzmieć żartobliwie, ale temat już taki nie jest. Nadmierny lęk o własne zdrowie może poważnie wpływać na codzienne funkcjonowanie. Osoba nim dotknięta może interpretować nawet niegroźne dolegliwości jako oznakę poważnej choroby i stale szukać potwierdzenia swoich obaw. 

Dzień przeciwko marnowaniu żywności

Tego samego dnia przypada Międzynarodowy Dzień Świadomości o Stratach i Marnotrawstwie Żywności. Obchodzony jest od 2020 roku, a za jego organizację odpowiadają FAO i Program Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska. Chodzi przede wszystkim o zwrócenie uwagi na skalę jedzenia traconego podczas produkcji i transportu oraz wyrzucanego później w sklepach, gastronomii i naszych domach.