5 października. Święto nauczycieli i mieszkalnictwa

Nauczyciele mają dziś swoje światowe święto. 5 października obchodzony jest Światowy Dzień Nauczyciela, choć w Polsce zdecydowanie lepiej znamy datę 14 października, czyli Dzień Edukacji Narodowej. Oba święta dzieli zaledwie dziewięć dni, ale ich historia jest zupełnie inna. 5 października przypada również Światowy Dzień Mieszkalnictwa.

Światowy Dzień Nauczyciela

Światowy Dzień Nauczyciela obchodzony jest od 1994 roku. Data 5 października nawiązuje jednak do wydarzenia znacznie wcześniejszego. Tego dnia w 1966 roku w Paryżu przyjęto Rekomendację dotyczącą statusu nauczycieli, przygotowaną wspólnie przez UNESCO i Międzynarodową Organizację Pracy. Dokument dotyczył między innymi praw i obowiązków nauczycieli, ich przygotowania zawodowego, zatrudnienia oraz warunków pracy. Samo słowo „status” rozumiano szeroko. Chodziło zarówno o społeczne uznanie dla pracy nauczyciela, jak i wynagrodzenie oraz warunki wykonywania zawodu.

Dokument liczył 146 punktów i dotykał bardzo konkretnych spraw. Mówił między innymi o liczebności klas, czasie pracy, wynagrodzeniach, urlopach szkoleniowych czy udziale nauczycieli w wyborze metod nauczania i podręczników. Znalazły się w nim również zapisy dotyczące ochrony zatrudnienia nauczycielek w ciąży i po urodzeniu dziecka.

5 października na świecie, 14 października w Polsce

W Polsce 5 października pozostaje w cieniu znacznie lepiej znanego Dnia Edukacji Narodowej. Ten obchodzimy dziewięć dni później. 14 października nawiązuje do utworzenia w 1773 roku Komisji Edukacji Narodowej. W 1972 roku ustanowiono w tym terminie Dzień Nauczyciela, a dziesięć lat później zastąpił go Dzień Edukacji Narodowej. Zgodnie z Kartą Nauczyciela jest to święto wszystkich pracowników oświaty i dzień wolny od zajęć lekcyjnych. Światowy Dzień Nauczyciela ma inne korzenie. Odwołuje się przede wszystkim do pozycji nauczycieli, warunków ich pracy i znaczenia tego zawodu.

Obchody prowadzone są przez UNESCO wspólnie z Międzynarodową Organizacją Pracy, UNICEF oraz Education International. Do tej ostatniej organizacji należą również polskie związki nauczycielskie.

Światowy Dzień Mieszkalnictwa

5 października 2026 roku przypada także Światowy Dzień Mieszkalnictwa. Jest obchodzony od 1986 roku, zawsze w pierwszy poniedziałek października. Święto ustanowiła Organizacja Narodów Zjednoczonych, aby zwrócić uwagę na warunki mieszkaniowe ludzi oraz problemy związane z gwałtownym rozwojem miast. Dla nas mieszkanie kojarzy się przede wszystkim z ceną zakupu, wysokością czynszu, kredytem czy dostępnością lokali. W wielu częściach świata problem zaczyna się jednak znacznie wcześniej. Miliony ludzi żyją w dzielnicach pozbawionych kanalizacji, bieżącej wody, utwardzonych dróg czy powszechnego dostępu do energii elektrycznej. Brakuje szkół, szpitali i transportu publicznego. Domami są często niewielkie konstrukcje zbudowane z blachy, desek, skrzynek i innych dostępnych materiałów.

Najbardziej widocznym przykładem są slumsy powstające wokół wielkich miast. Przybywają do nich między innymi mieszkańcy terenów wiejskich szukający pracy i szansy na poprawę swojego życia. Wielkie miasta nie zawsze nadążają za napływem nowych mieszkańców. Brakuje mieszkań i podstawowej infrastruktury, a prowizoryczne osiedla zajmują kolejne tereny. Samo przeniesienie się do miasta nie rozwiązuje problemów. W najbiedniejszych dzielnicach z jednego ujęcia wody czy toalety korzysta wiele rodzin. Brak dróg i transportu utrudnia dotarcie do lekarza i szkoły. Szczególnie trudna jest sytuacja dzieci, które w takich warunkach często mieszkają od urodzenia.

Do tego dochodzi jakość samych domów. Prowizoryczne budynki powstają czasem na terenach narażonych na powodzie czy osuwiska. Mieszkańcy takich osiedli mocniej odczuwają więc skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. ONZ zwraca uwagę, że poprawa warunków mieszkaniowych nie sprowadza się do postawienia nowych budynków. Potrzebne są drogi, kanalizacja, transport, dostęp do usług publicznych i takie planowanie przestrzeni, żeby mieszkańcy mogli normalnie z niej korzystać. Istotne jest również włączanie ich w decyzje dotyczące przyszłości dzielnic, w których żyją.

Światowy Dzień Mieszkalnictwa przypomina o jednej z najbardziej podstawowych potrzeb człowieka, ale też o tym, jak bardzo warunki mieszkaniowe różnią się w poszczególnych częściach świata.