7 października. Dziś świętuje wanna. I nie tylko...

W środę, 7 października, swoje święto ma przedmiot tak zwyczajny, że na co dzień raczej nie zastanawiamy się nad jego historią. Dzień Wanny jest dobrą okazją, żeby to nadrobić. Wanny znano już w starożytności, później kąpiel na długie stulecia straciła na popularności, a samo słowo „wanna” oznaczało kiedyś znacznie więcej niż naczynie stojące w łazience. Tego dnia przypada również Dzień Efektywności Energetycznej.

Dzień Wanny

Historia wanny jest znacznie dłuższa niż historia współczesnej łazienki. Pierwsze wanny przypominające kształtem te dzisiejsze pojawiały się już około XVI wieku p.n.e. na Krecie. Kąpiele znali również mieszkańcy starożytnego Egiptu i Mezopotamii, gdzie miały znaczenie higieniczne i rytualne. Prawdziwymi specjalistami od kąpieli stali się jednak Rzymianie. Termy były miejscem dbania o ciało, ale też spotkań i życia towarzyskiego. Bogatsi mogli pozwolić sobie na prywatne wanny. Do historii przeszła Poppea, żona Nerona, której przypisuje się kąpiele w mleku oślic. Później stosunek do mycia mocno się zmienił. W średniowiecznej i nowożytnej Europie kąpiel nie zawsze cieszyła się dobrą opinią. Po epidemiach dżumy pojawiało się nawet przekonanie, że woda może sprzyjać chorobom. Popularność zdobywała tak zwana sucha toaleta i maskowanie zapachów perfumami. Nie wszyscy jednak stronili od wody. Wśród polskich władców z regularnego korzystania z łaźni znani byli między innymi Władysław Jagiełło i książę Witold. W XVIII i na początku XIX wieku w zamożniejszych domach w Anglii i Francji pojawiały się przenośne wanny wykonane z miedzi lub drewna. Przełom przyniósł wiek XIX i żeliwo. W 1883 roku amerykańska firma Kohler pokryła emalią żeliwne koryto i zaczęła sprzedawać je jako wannę. Ciężkie żeliwne modele na długo zadomowiły się w łazienkach, między innymi dlatego, że dobrze utrzymywały temperaturę wody.

Polakom takie wanny dobrze kojarzą się również z mieszkaniami z czasów PRL. W niewielkich łazienkach bloków z wielkiej płyty wanna miała znacznie więcej zastosowań niż samo mycie. Robiono w niej pranie, namaczano ubrania, a często trafiał do niej wąż odpływowy z popularnej Frani. W drugiej połowie XX wieku ciężkie żeliwne wanny zaczęły ustępować lżejszym, przede wszystkim akrylowym. Pojawił się też hydromasaż.

A skąd właściwie wzięła się „wanna”?

Ciekawa jest również historia samego słowa. „Wanna” trafiła do polszczyzny z języka niemieckiego, ale jej językowych korzeni trzeba szukać jeszcze dalej, w łacinie. Łacińskie vannus wcale nie oznaczało naczynia do kąpieli. Był to płaski, owalny koszyk służący do oddzielania ziarna od plew. Z czasem podobieństwo kształtu doprowadziło do powstania nowego znaczenia. Pierwsze tekstowe poświadczenie polskiej „wanny” pochodzi z około 1500 roku. Jeszcze w XVIII wieku słowo miało szersze znaczenie niż obecnie. Wanną nazywano zarówno naczynie, jak i łaźnię czy samą kąpiel. Dawne poradniki wspominały nawet o wannach mokrych, suchych, wilgotnych czy „pocących”. Sucha wanna odpowiadała mniej więcej temu, co dzisiaj nazwalibyśmy sauną.

Dzisiaj sprawa jest znacznie prostsza. Wanna stoi w łazience i albo jest używana regularnie, albo przegrywa codzienny wyścig z szybszym prysznicem. 7 października ma jednak swój dzień.

Dzień Efektywności Energetycznej

W pierwszą środę października przypada Dzień Efektywności Energetycznej. W 2026 roku jest to właśnie 7 października. Efektywność energetyczna nie oznacza po prostu siedzenia po ciemku i rezygnowania z wygody. Chodzi raczej o uzyskanie tego samego efektu przy mniejszym zużyciu energii. Najprostszy przykład to oświetlenie LED, które pozwala ograniczyć pobór prądu bez rezygnacji ze światła. W przypadku domów duże znaczenie mają ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody. Dlatego oszczędności warto zaczynać od rzeczy podstawowych: stanu ocieplenia budynku, szczelności okien czy sprawności instalacji grzewczej. Dopiero później przychodzi czas na drobniejsze rozwiązania. Przy okazji Dnia Wanny można więc pamiętać również o drugim dzisiejszym święcie. Podgrzanie pełnej wanny wody też kosztuje energię.