16 października. 48 lat temu Karol Wojtyła został papieżem. Co jeszcze dziś obchodzimy?

16 października 1978 roku wydarzyło się coś, czego w Polsce mało kto się spodziewał. Kardynał Karol Wojtyła z Krakowa został wybrany na papieża. Dziś, dokładnie 48 lat później, obchodzimy Dzień Papieża Jana Pawła II. Piątek przynosi również kilka innych świąt. Swoje święto mają anestezjolodzy i szefowie, obchodzimy Światowy Dzień Chleba, Światowy Dzień Żywności oraz Europejski Dzień Przywracania Czynności Serca.

Dzień Papieża Jana Pawła II. 48 lat od historycznego wyboru

16 października 1978 roku wiadomość z Watykanu wywołała w Polsce ogromne poruszenie. Nowym papieżem został 58-letni kardynał Karol Wojtyła, arcybiskup metropolita krakowski. Przyjął imię Jan Paweł II. Po 455 latach na Stolicy Piotrowej zasiadł duchowny spoza Włoch. Dla Polaków żyjących w kraju rządzonym przez komunistów był to moment szczególny. Ludzie gromadzili się przed telewizorami i radioodbiornikami, próbując uwierzyć w wiadomość, która właśnie nadeszła z Rzymu. Karol Wojtyła urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach. W dzieciństwie nazywano go Lolkiem. Lubił piłkę nożną, wycieczki, teatr i literaturę. Wcześnie jednak doświadczył rodzinnych tragedii. Gdy miał dziewięć lat, zmarła jego matka Emilia. Trzy lata później stracił starszego brata Edmunda, a w 1941 roku ojca. Podczas niemieckiej okupacji pracował fizycznie, między innymi w kamieniołomie i zakładach chemicznych. Jednocześnie angażował się w działalność konspiracyjnego teatru. W 1942 roku rozpoczął naukę w tajnym seminarium duchownym. Święcenia kapłańskie przyjął w 1946 roku. W 1958 roku został biskupem pomocniczym w Krakowie, sześć lat później arcybiskupem metropolitą krakowskim, a w 1967 roku kardynałem. Nikt wtedy nie mógł przewidzieć, że jedenaście lat później stanie na balkonie bazyliki św. Piotra jako nowy papież.

Pielgrzymka, której komunistyczne władze nie mogły zignorować

Kiedy w czerwcu 1979 roku Jan Paweł II po raz pierwszy jako papież przyjechał do Polski, na spotkania z nim przyszły miliony ludzi. Władze komunistyczne nie mogły tego zignorować. Podczas mszy na placu Zwycięstwa w Warszawie wypowiedział słowa, które przeszły do historii: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!”.

Dla wielu Polaków była to chwila, która pozwoliła im poczuć, że nie są sami. Rok później narodziła się Solidarność. Papież wspierał dążenia do wolności, a jego autorytet odegrał ważną rolę w przemianach, które doprowadziły do upadku komunizmu w Polsce. Pontyfikat Jana Pawła II trwał ponad 26 lat. W tym czasie odbył 104 podróże apostolskie poza Włochy. Spotykał się z wiernymi na niemal wszystkich kontynentach, odwiedzał chorych, rozmawiał z młodzieżą, zabierał głos w sprawach pokoju, praw człowieka i godności ludzkiego życia. Podejmował również działania na rzecz dialogu między religiami. W 1986 roku odwiedził synagogę w Rzymie, a w 2001 roku wszedł do meczetu w Damaszku. 13 maja 1981 roku na placu św. Piotra doszło do zamachu na jego życie. Mehmet Ali Ağca strzelił do papieża podczas audiencji generalnej. Jan Paweł II został ciężko ranny, ale przeżył. Dwa lata później odwiedził zamachowca w więzieniu i mu przebaczył.

Ostatnie lata jego pontyfikatu były naznaczone chorobą. Papież miał coraz większe trudności z poruszaniem się i mówieniem, jednak do końca pozostawał na czele Kościoła katolickiego. Zmarł 2 kwietnia 2005 roku. W Polsce przez kolejne dni tysiące ludzi uczestniczyły w nabożeństwach i czuwaniach. Przed kościołami płonęły znicze, a w wielu miastach organizowano wspólne modlitwy.

27 kwietnia 2014 roku Jan Paweł II został ogłoszony świętym Kościoła katolickiego.

Dlaczego świętujemy właśnie 16 października?

Dzień Papieża Jana Pawła II ustanowił Sejm RP 27 lipca 2005 roku, kilka miesięcy po jego śmierci. Data upamiętnia wybór Karola Wojtyły na papieża. Dzień Papieża Jana Pawła II bywa mylony z Dniem Papieskim, który polski Kościół katolicki obchodzi od 2001 roku. Przypada on w niedzielę poprzedzającą rocznicę wyboru Wojtyły. Towarzyszą mu między innymi zbiórki organizowane przez Fundację „Dzieło Nowego Tysiąclecia”, wspierającą stypendiami zdolną młodzież z niezamożnych rodzin.

Kto pamięta 16 października 1978 roku, ten zapewne pamięta również pierwsze emocje po ogłoszeniu wyboru polskiego kardynała. Dla młodszych pokoleń to już historia. Trudno jednak opowiadać o Polsce końca XX wieku, pomijając postać Jana Pawła II.

Światowy Dzień Żywności

Na świecie wciąż miliony ludzi nie mają wystarczająco dużo jedzenia. W tym samym czasie ogromne ilości żywności trafiają do śmieci. O tym problemie przypomina Światowy Dzień Żywności, obchodzony 16 października. Święto ustanowiono w 1979 roku, w rocznicę powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Według danych przedstawionych w 2025 roku około 673 milionów ludzi na świecie doświadczało głodu. Wojny, susze, powodzie i ubóstwo sprawiają, że w wielu regionach dostęp do żywności pozostaje poważnym problemem. Jednocześnie marnujemy jedzenie w sklepach, restauracjach i własnych domach. Kupujemy za dużo, źle przechowujemy produkty albo wyrzucamy je tylko dlatego, że minął termin minimalnej trwałości.

Światowy Dzień Żywności ma przypominać, że jedzenie nie dla wszystkich jest czymś oczywistym.

Europejski Dzień Przywracania Czynności Serca

Ktoś nagle upada na ulicy. Nie reaguje, nie oddycha prawidłowo. Co robić? W takiej sytuacji najgorsze jest czekanie bez udzielania pomocy. 16 października obchodzimy Europejski Dzień Przywracania Czynności Serca. Święto powstało w 2013 roku z inicjatywy Europejskiej Rady Resuscytacji. Jego celem jest zachęcanie do nauki pierwszej pomocy, szczególnie resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Jeżeli osoba jest nieprzytomna i nie oddycha prawidłowo, należy natychmiast wezwać pomoc pod numerem 112 i rozpocząć uciskanie klatki piersiowej. Jeśli w pobliżu znajduje się defibrylator AED, trzeba go użyć zgodnie z instrukcjami urządzenia.

Nie trzeba być ratownikiem medycznym, by uratować komuś życie. Trzeba jednak wiedzieć, jak zareagować, i nie bać się podjąć działania.

Dzień Szefa

Dziś wypada również Dzień Szefa. Można więc złożyć życzenia przełożonemu, pod warunkiem że rzeczywiście ma się na to ochotę. Święto pochodzi ze Stanów Zjednoczonych. W 1958 roku Patricia Bays Haroski zaproponowała jego obchodzenie 16 października, w dniu urodzin swojego ojca, który był jednocześnie jej szefem.

W Polsce nie jest to święto oficjalne. Niektóre firmy je obchodzą, inne nawet o nim nie pamiętają. Zresztą dobrego szefa poznaje się raczej po tym, jak traktuje pracowników przez cały rok, niż po liczbie kwiatów czy laurek otrzymanych 16 października.

Światowy Dzień Owoców i Warzyw

Jabłka, gruszki, marchew, buraki, kapusta. Jesienią wybór krajowych warzyw i owoców jest nadal spory. Trzeci piątek października to Światowy Dzień Owoców i Warzyw. W 2026 roku przypada właśnie 16 października. Święto ma zachęcać do zdrowszego odżywiania i częstszego sięgania po produkty roślinne. Warzywa i owoce dostarczają witamin, składników mineralnych oraz błonnika. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dorosłym spożywanie co najmniej 400 gramów warzyw i owoców dziennie.

Nie trzeba przy tym szukać egzotycznych produktów. Wiele wartościowych warzyw i owoców pochodzi z polskich gospodarstw. 

Światowy Dzień Chleba

Świeży bochenek, chrupiąca skórka i zapach, który roznosi się po całej piekarni. Chleb od tysięcy lat towarzyszy człowiekowi, choć przez wieki zmieniał się sposób jego wypieku. 16 października obchodzimy Światowy Dzień Chleba, ustanowiony przez środowisko piekarzy i cukierników. Pierwsze chleby przypominały raczej płaskie placki pieczone na rozgrzanych kamieniach lub w popiele. Dopiero później zaczęto wykorzystywać fermentację, dzięki której pieczywo stało się bardziej puszyste. W Polsce chleb zajmuje szczególne miejsce w tradycji. Towarzyszy dożynkom, weselom i wielu rodzinnym uroczystościom. Zwyczaj witania gości chlebem i solą przetrwał do dziś.

A choć na sklepowych półkach znajdziemy dziesiątki rodzajów pieczywa, trudno zastąpić smak dobrego chleba na zakwasie.

Światowy Dzień Anestezjologa

Pacjent przygotowywany do operacji zwykle najbardziej obawia się samego zabiegu. Tymczasem ogromna odpowiedzialność spoczywa również na lekarzu, który odpowiada za znieczulenie i bezpieczeństwo chorego. 16 października swoje święto obchodzą anestezjolodzy. Data nawiązuje do wydarzenia z 1846 roku, kiedy w Bostonie przeprowadzono publiczny pokaz operacji z zastosowaniem znieczulenia eterowego. Był to jeden z przełomowych momentów w historii medycyny. Praca anestezjologa nie kończy się na podaniu środka znieczulającego. Lekarz monitoruje stan pacjenta podczas operacji, kontroluje jego podstawowe funkcje życiowe i reaguje na ewentualne zagrożenia.

Anestezjolodzy zajmują się także leczeniem bólu oraz pacjentami w najcięższym stanie na oddziałach intensywnej terapii.

Międzynarodowy Dzień Świadomości Rozwojowego Zaburzenia Językowego

Dziecko ma trudności z budowaniem zdań, rozumieniem poleceń albo opowiadaniem o tym, co wydarzyło się w szkole. Czasem otoczenie uznaje, że jest nieśmiałe, nieuważne lub po prostu słabiej się uczy. Przyczyną takich problemów może być rozwojowe zaburzenie językowe, określane skrótem DLD. 16 października 2026 roku przypada dzień poświęcony zwiększaniu świadomości tego zaburzenia. DLD nie oznacza obniżonej inteligencji. Dzieci, które się z nim zmagają, mogą jednak mieć poważne trudności z nauką i kontaktami z rówieśnikami.

Wczesne rozpoznanie problemu pozwala szybciej rozpocząć odpowiednią terapię. Pomocy można szukać między innymi u logopedów, neurologopedów i w poradniach psychologiczno-pedagogicznych.