42 lata temu zamordowano księdza Jerzego Popiełuszkę. Miał zaledwie 37 lat

19 października 1984 roku ksiądz Jerzy Popiełuszko wyjechał do Bydgoszczy na spotkanie z ludźmi pracy. Wieczorem ruszył w drogę powrotną do Warszawy. Nigdy tam nie dotarł. Został uprowadzony i zamordowany przez funkcjonariuszy komunistycznej Służby Bezpieczeństwa. W poniedziałek mijają 42 lata od tej zbrodni. Rocznica śmierci kapelana „Solidarności” jest dziś również Narodowym Dniem Pamięci Duchownych Niezłomnych.

Był piątek, 19 października 1984 roku. Ksiądz Jerzy wracał samochodem z Bydgoszczy do Warszawy. Za kierownicą volkswagena golfa siedział Waldemar Chrostowski.

W pobliżu miejscowości Górsk drogę zagrodzili im funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa przebrani za milicjantów drogówki. Księdza wyciągnięto z samochodu, pobito i uprowadzono. Chrostowskiemu udało się uciec. Przez następne dni Polska żyła wiadomościami o zaginięciu kapłana. Nadzieja, że odnajdzie się żywy, zgasła 30 października. Tego dnia z Wisły, w pobliżu zapory we Włocławku, wydobyto jego ciało. Było skrępowane i obciążone workiem z kamieniami.

Dlaczego komunistyczna władza tak bardzo się go bała?

Dla robotników i działaczy opozycji był księdzem, do którego można było przyjść po pomoc. Dla władz PRL stał się jednym z najbardziej niewygodnych duchownych w Polsce. Jego związki ze środowiskiem robotniczym zaczęły się w sierpniu 1980 roku. Podczas strajków odprawił mszę dla pracowników Huty Warszawa. Później wspierał powstającą „Solidarność”, a po wprowadzeniu stanu wojennego pomagał internowanym i ich rodzinom. Organizował zbiórki darów, wspierał prześladowanych i przychodził na rozprawy sądowe działaczy opozycji.

Największą popularność przyniosły mu msze za Ojczyznę w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu. Przyjeżdżali na nie ludzie z całej Polski. Chcieli usłyszeć to, czego nie mogli usłyszeć w państwowej telewizji czy radiu. Ksiądz Jerzy mówił o prawie do wolności, o godności człowieka, o kłamstwie i przemocy. Przypominał, że nawet wobec prześladowców nie należy odpowiadać nienawiścią. Jego kazania nagrywano i rozpowszechniano poza oficjalnym obiegiem. Coraz więcej Polaków znało jego nazwisko, choć państwowe media przedstawiały go jako człowieka prowadzącego działalność polityczną.

Słowa, z którymi jest kojarzony do dziś, pochodzą z Listu św. Pawła do Rzymian: „Zło dobrem zwyciężaj”.

Próbowali go zastraszyć

Służba Bezpieczeństwa obserwowała księdza Popiełuszkę, zbierała informacje o jego kontaktach i szukała sposobu, by powstrzymać jego działalność. Były przesłuchania, groźby i prowokacje. W grudniu 1983 roku podczas rewizji w jego mieszkaniu przy ulicy Chłodnej w Warszawie funkcjonariusze SB „odnaleźli” między innymi amunicję i materiały wybuchowe. Przedmioty zostały wcześniej podrzucone. Prowokację wykorzystano później w kampanii propagandowej przeciwko duchownemu.

W 1984 roku naciski jeszcze się nasiliły. Władze oskarżały go o wykorzystywanie ambony do walki politycznej. Pojawiały się pogróżki, a we wrześniu także kolejne ataki w komunistycznej prasie. 13 października doszło do próby zatrzymania samochodu, którym podróżował ksiądz. Kierowcy udało się uniknąć niebezpieczeństwa.

Trzy dni później prymas Józef Glemp zaproponował Popiełuszce wyjazd na studia do Rzymu. Ksiądz Jerzy nie skorzystał z tej możliwości. Pozostał w Polsce.

Zbrodnia, która wstrząsnęła Polską

Wiadomość o odnalezieniu ciała księdza Popiełuszki wywołała ogromne poruszenie. Ludzie przychodzili do kościołów, zapalali znicze i modlili się za zamordowanego kapłana. 3 listopada 1984 roku na warszawskim Żoliborzu odbył się jego pogrzeb. Przybyły setki tysięcy osób. Wśród żałobników byli robotnicy, działacze zdelegalizowanej „Solidarności”, przedstawiciele opozycji i mieszkańcy, którzy chcieli pożegnać księdza Jerzego. Była to jedna z największych manifestacji społecznych w czasach PRL. Tłumy zgromadziły się w miejscu, w którym jeszcze niedawno Popiełuszko odprawiał msze za Ojczyznę. Kapłana pochowano przy kościele św. Stanisława Kostki.

Zabójców skazano, ale nie wyjaśniono wszystkiego

Przed sądem w Toruniu stanęli funkcjonariusze MSW odpowiedzialni za uprowadzenie i zamordowanie księdza: Grzegorz Piotrowski, Leszek Pękala i Waldemar Chmielewski. Skazano również ich przełożonego Adama Pietruszkę. Piotrowski i Pietruszka otrzymali kary po 25 lat więzienia, Pękala 15 lat, a Chmielewski 14 lat. W kolejnych latach wyroki łagodzono. Wszyscy skazani ostatecznie opuścili zakłady karne. Pozostało jednak pytanie, na które do dziś nie uzyskano jednoznacznej odpowiedzi: kto rzeczywiście podjął decyzję o zamordowaniu księdza Jerzego i jak wysoko w strukturach komunistycznej władzy sięgała odpowiedzialność za tę zbrodnię?

Przez lata pojawiały się również hipotezy podważające oficjalną wersję przebiegu porwania i datę śmierci kapłana. W 2026 roku ponownie przeanalizowano dokumentację oraz filmowy zapis sekcji zwłok przeprowadzonej w 1984 roku. Wyniki wskazują, że ksiądz Popiełuszko zmarł w nocy po uprowadzeniu, wskutek uduszenia spowodowanego zakneblowaniem ust. Kiedy jego ciało wrzucono do Wisły, już nie żył. Nie stwierdzono też obrażeń odpowiadających wielodniowym torturom.

Od podlaskiej wsi do warszawskiego Żoliborza

Jerzy Popiełuszko urodził się 14 września 1947 roku w Okopach na Podlasiu. Pochodził z rodziny rolniczej. Na chrzcie otrzymał imię Alfons, które później zmienił na Jerzy Aleksander. Po maturze wstąpił do seminarium duchownego w Warszawie. W czasie studiów został skierowany do specjalnej jednostki wojskowej dla kleryków w Bartoszycach. Spotykały go tam szykany i kary za praktykowanie wiary. Święcenia kapłańskie przyjął w 1972 roku z rąk prymasa Stefana Wyszyńskiego. Pracował później w kilku parafiach w Warszawie i jej okolicach, zajmując się między innymi młodzieżą oraz duszpasterstwem pracowników służby zdrowia. W 1980 roku trafił do kościoła św. Stanisława Kostki na Żoliborzu. Z tą parafią związał się na ostatnie lata życia.

Pamięć o księdzu Jerzym

6 czerwca 2010 roku ksiądz Jerzy Popiełuszko został ogłoszony błogosławionym Kościoła katolickiego. Wcześniej, w 2009 roku, pośmiertnie odznaczono go Orderem Orła Białego. Jest patronem NSZZ „Solidarność”. Jego imię noszą szkoły, ulice i instytucje w wielu polskich miejscowościach. Grób księdza Jerzego przy kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu od lat odwiedzają pielgrzymi. W 1987 roku modlił się przy nim Jan Paweł II podczas swojej wizyty w Polsce.

19 października. Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych

W rocznicę zamordowania księdza Popiełuszki obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych. Święto państwowe ustanowiono w 2018 roku. Upamiętnia duchownych, którzy bronili wiary i niepodległości Polski, sprzeciwiali się prześladowaniom i przemocy, a za swoją postawę byli więzieni lub ginęli.