Pantera śnieżna i tajemniczy mol. Co świętujemy 23 października?

Nazywają ją duchem gór, bo potrafi zniknąć człowiekowi sprzed oczu, choć znajduje się zaledwie kilkadziesiąt metrów dalej. Pantera śnieżna, jeden z najbardziej tajemniczych dzikich kotów świata, obchodzi dziś swoje święto. A że mamy piątek, 23 października, świętują również chemicy. W ich kalendarzu to Dzień Mola. Spokojnie, nie chodzi o szkodnika, który dobiera się do ubrań w szafie.

Międzynarodowy Dzień Pantery Śnieżnej. Duch gór, którego trudno zobaczyć

Można godzinami wypatrywać jej na skalistych zboczach i wrócić z wyprawy z niczym. Tymczasem pantera śnieżna mogła przez cały ten czas obserwować człowieka z odległości kilkudziesięciu metrów. Jej cętkowane futro tak dobrze wtapia się w otoczenie, że nawet doświadczeni badacze mają kłopoty z dostrzeżeniem zwierzęcia. Irbis śnieżny, bo tak również nazywa się ten gatunek, zamieszkuje góry Azji Środkowej. Można go spotkać między innymi w Himalajach, Pamirze i Ałtaju, na terenach 12 państw. Żyje często na wysokościach przekraczających 3000 metrów nad poziomem morza, gdzie zimą temperatury spadają znacznie poniżej zera.

Do takich warunków jest znakomicie przystosowany. Ma gęste futro, szerokie łapy ułatwiające poruszanie się po śniegu i wyjątkowo długi, puszysty ogon. Ten ostatni pomaga mu utrzymać równowagę podczas skoków po skałach. Kiedy odpoczywa, owija nim ciało i pysk, chroniąc się przed zimnem. Pantera śnieżna prowadzi samotniczy tryb życia. Poluje głównie na dzikie owce i koziorożce. Potrafi wykonywać imponujące skoki, a po stromych, skalistych zboczach porusza się z zadziwiającą łatwością.

Na wolności żyje dziś zaledwie kilka tysięcy panter śnieżnych. Dokładnej liczby nikt nie zna. Trudno policzyć zwierzęta, które zajmują ogromne, trudno dostępne tereny i potrafią skutecznie ukrywać się przed ludźmi. Niestety, nawet w odległych górach irbis nie jest bezpieczny. Kłusownicy polują na niego dla cennego futra i kości wykorzystywanych w tradycyjnej medycynie azjatyckiej. Zdarza się również, że pantery giną z rąk pasterzy, gdy wcześniej zaatakują ich owce lub kozy.

Problemem jest także coraz mniejsza liczba dzikich zwierząt, którymi żywią się irbisy. Pastwiska zajmują kolejne tereny, a zmiany klimatu wpływają na warunki panujące w górach. Są jednak miejsca, w których udało się pogodzić interesy mieszkańców z ochroną tych drapieżników.

W Mongolii i Kirgistanie działają programy pomagające pasterzom zabezpieczać stada przed atakami. Mieszkańcy górskich wiosek mogą też zarabiać na rękodziele i turystyce. Dzięki temu żywa pantera staje się dla nich znacznie cenniejsza niż jej futro.

W Mongolii powstał nawet rozległy rezerwat Tost Tosonbumba, którego utworzenie w 2016 roku było ważnym sukcesem organizacji zajmujących się ochroną irbisa. Na objętym ochroną terenie ograniczono działalność przemysłową, a miejscowi pasterze otrzymali pomoc w zabezpieczaniu swoich zwierząt. Międzynarodowy Dzień Pantery Śnieżnej ustanowiono w 2013 roku podczas spotkania przedstawicieli 12 państw w Biszkeku, stolicy Kirgistanu. Podpisano tam deklarację dotyczącą wspólnej ochrony gatunku. Pierwsze obchody odbyły się 23 października 2014 roku.

Dziś w ratowanie irbisa angażują się między innymi WWF i Snow Leopard Trust. Ich działania można wspierać również z Polski.

Dzień Mola. Chemicy też potrafią świętować

Jeśli ktoś nie przepadał w szkole za chemią, dzisiejsze święto może przywołać wspomnienia zadań, w których pojawiały się tajemnicze mole, gramy i liczby z ogromnymi wykładnikami. Chemicy jednak mają powód do świętowania. I to bardzo konkretny, bo zapisany liczbą 6,02214076 × 10²³.

Tyle właśnie określonych obiektów elementarnych, na przykład atomów lub cząsteczek, zawiera jeden mol. Jest to podstawowa jednostka liczności materii, bez której trudno wyobrazić sobie współczesną chemię. Dla porównania jeden mol wody waży około 18 gramów. Niewiele, prawda? A jednak w tej niewielkiej ilości wody znajduje się ponad sześćset tryliardów cząsteczek.

Skąd pomysł, żeby świętować akurat 23 października?

W Stanach Zjednoczonych datę zapisuje się inaczej niż w Polsce. Tam 23 października to 10/23. Jeżeli dołożymy godzinę 6:02, otrzymamy nawiązanie do liczby 6,02 × 10²³, czyli przybliżonej wartości stałej Avogadra. Dlatego Dzień Mola tradycyjnie trwa od godziny 6:02 rano do 18:02. Pomysł pojawił się w Stanach Zjednoczonych na początku lat 80. XX wieku. Jedną z jego propagatorek była nauczycielka chemii Margaret Christoph. W 1991 roku Maurice Oehler założył National Mole Day Foundation, organizację popularyzującą to nietypowe święto.

W amerykańskich i kanadyjskich szkołach organizowane są z tej okazji doświadczenia, konkursy, quizy i rozmaite zabawy związane z chemią. Jest też trochę humoru. Angielskie słowo „mole” oznacza zarówno mol, jak i kreta. Nic więc dziwnego, że sympatyczny kret stał się nieoficjalną maskotką chemicznego święta.