6 listopada. Dzień Saksofonu i przypomnienie o środowisku niszczonym podczas wojen

W piątek, 6 listopada, obchodzimy Dzień Saksofonu, ustanowiony na pamiątkę urodzin Adolphe’a Saksa, wynalazcy instrumentu, który stał się jednym z symboli jazzu. Tego samego dnia przypada również święto ustanowione przez ONZ, przypominające o zniszczeniach środowiska naturalnego podczas wojen. Skażona ziemia, zatrute źródła wody i zniszczone lasy to skutki konfliktów, z którymi ludność cywilna musi mierzyć się jeszcze wiele lat po zakończeniu walk.

Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Eksploatacji Środowiska Naturalnego podczas Wojen i Konfliktów Zbrojnych

Zatrute studnie, zniszczone uprawy, skażona gleba i wycięte lasy. Takie szkody pozostają po działaniach wojennych, choć rzadziej mówi się o nich niż o zburzonych miastach czy zniszczonej infrastrukturze. Ich usunięcie może trwać dziesiątki lat, a niektóre zmiany w środowisku okazują się nieodwracalne. Aby zwrócić uwagę na ten problem, Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło w 2001 roku Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Eksploatacji Środowiska Naturalnego podczas Wojen i Konfliktów Zbrojnych. Obchodzony jest corocznie 6 listopada. Jednym z najbardziej znanych przykładów niszczenia przyrody podczas działań wojennych było użycie przez armię amerykańską środka chemicznego Agent Orange w czasie wojny w Wietnamie. Preparat służył do niszczenia roślinności, przede wszystkim lasów i upraw. Jego stosowanie doprowadziło do rozległych szkód w środowisku, a zawarte w nim toksyczne substancje spowodowały poważne następstwa zdrowotne.

Innym przykładem jest wojna w Zatoce Perskiej w 1991 roku. Wycofujące się z Kuwejtu wojska irackie podpaliły setki szybów naftowych. Pożary trwały miesiącami, powodując ogromne zanieczyszczenie powietrza i gleby. Była to jedna z największych katastrof ekologicznych związanych z konfliktem zbrojnym. Zniszczenia środowiska bywają również skutkiem walk o dostęp do surowców. Według danych Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska około 40 procent konfliktów wewnętrznych analizowanych na przestrzeni 60 lat miało związek z zasobami naturalnymi. Przyczyną sporów była między innymi kontrola nad złożami surowców, drewnem, diamentami, a także dostęp do wody i żyznej ziemi. Z analiz UNEP wynika również, że konflikty związane z zasobami naturalnymi są dwukrotnie bardziej narażone na ponowny wybuch niż pozostałe.

ONZ przypomina, że ochrona środowiska powinna być uwzględniana zarówno podczas konfliktów, jak i przy odbudowie zniszczonych terenów. Dla mieszkańców powrót do normalnego życia zależy przecież także od tego, czy mogą korzystać z czystej wody, uprawiać ziemię i bezpiecznie mieszkać na terenach, na których wcześniej prowadzono działania wojenne.

Dzień Saksofonu

6 listopada 1814 roku w belgijskim Dinant urodził się Adolphe Sax, konstruktor instrumentów muzycznych i wynalazca saksofonu. Rocznica jego urodzin stała się okazją do obchodzenia Dnia Saksofonu. Sax wychowywał się w rodzinie zajmującej się budową instrumentów dętych. Jego ojciec, Charles-Joseph Sax, prowadził warsztat, w którym młody Adolphe poznawał zasady ich konstrukcji. Już jako chłopiec interesował się ulepszaniem istniejących instrumentów i poszukiwaniem nowych rozwiązań. W 1842 roku wyjechał do Paryża. Cztery lata później opatentował saksofon, instrument wykonany z metalu, ale wyposażony w pojedynczy stroik, podobny do tego, jaki stosuje się w klarnecie. To właśnie stroik decyduje o tym, że saksofon zaliczany jest do instrumentów dętych drewnianych, mimo że jego korpus wykonuje się najczęściej z mosiądzu.

Początki wynalazku nie były łatwe. Paryscy producenci instrumentów kwestionowali patenty Saksa, a spory trafiały do sądów. Konstruktor znalazł jednak zwolenników wśród muzyków i kompozytorów. Jednym z nich był Hector Berlioz, który docenił możliwości brzmieniowe nowego instrumentu. Pierwsze saksofony trafiły przede wszystkim do francuskich orkiestr wojskowych. Ich donośny dźwięk dobrze sprawdzał się podczas występów na otwartej przestrzeni. Z czasem instrument zainteresował także kompozytorów muzyki klasycznej. Prawdziwą popularność zdobył jednak w Stanach Zjednoczonych, gdzie na przełomie XIX i XX wieku coraz częściej wykorzystywano go w orkiestrach tanecznych. Później stał się jednym z najważniejszych instrumentów jazzowych.

Sax opracował całą rodzinę saksofonów, różniących się wielkością i skalą dźwięków. Do najczęściej spotykanych należą dziś saksofony sopranowy, altowy, tenorowy i barytonowy. Był również twórcą sakshornów, instrumentów blaszanych wykorzystywanych głównie w orkiestrach dętych. Saksofon do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych instrumentów jazzowych. Można go jednak usłyszeć także w muzyce klasycznej, rozrywkowej i filmowej.